Việc Trung Quốc chuyển từ chủ trương ngoại giao mềm sang chính sách cứng rắn hơn ở Biển Đông đã gây lo ngại cho nhiều nước trong vùng. Sau Ôxtrâylia, Inđônêxia và Malaixia, đến lượt Việt Nam tìm cách phát triển hạm đội tàu ngầm và gia tăng tiềm lực quân sự.

Ngày 22/1, Trung tâm Phân tích chiến lược và công nghệ (CAST) - một tổ chức tư vấn độc lập có trụ sở tại Mátxcơva chuyên theo dõi hoạt động xuất khẩu vũ khí của Nga - cho biết với hợp đồng trị giá hơn 2 tỷ USD đặt mua tàu ngầm cùng 500 triệu USD mua máy bay chiến đấu, Việt Nam đã vươn lên trở thành bạn hàng mua vũ khí quan trọng nhất của Nga trong năm 2009.

Theo giới quan sát, các hành động lấn át đòi hỏi chủ quyền của Trung Quốc tại các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa một vài năm gần đây là một trong những nguyên nhân thúc đẩy Việt Nam gia tăng tiềm lực quân sự để phòng ngừa hậu họa.

Theo nguồn tin được tiết lộ từ giữa năm 2009, hợp đồng đặt mua 6 tàu ngầm loại Kilo 636 chạy bằng động cơ điêden đã được chính Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng công khai xác nhận trong chuyến thăm Nga hồi trung tuần tháng 12 vừa qua. Chính phủ Việt Nam không cho biết chi tiết về giá trị hợp đồng này cũng như số lượng tàu ngầm đặt mua, nhưng phía Nga đã tiết lộ con số 2 tỷ USD và 6 tàu ngầm sẽ được chuyển giao mỗi năm một chiếc. Báo chí Nga cho biết ngoài tàu ngầm, từ đầu năm 2009, Việt Nam cũng đã đặt mua 12 máy bay chiến đấu SU-32MK2 trị giá 500 triệu USD và sẽ được chuyển giao bắt đầu từ năm nay. Nhân chuyến thăm Nga mới đây của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, Việt Nam còn chuẩn bị một hợp đồng mua thêm 12 chiếc SU-32MK2.

Theo một bài viết đăng trên trang chủ "Defense News" ngày 21/1, với trị giá của các hợp đồng mua vũ khí, Việt Nam đã vượt tất cả các bạn hàng mua vũ khí "tầm cỡ lớn" của Nga trong thời gian gần đây để vươn lên hàng thứ nhất trong năm 2009. Tiếp đến là các nước Ấn Độ, Angiêri, Vênêxuêla và Trung Quốc.

Đối với Chính phủ Nga, hợp đồng của Việt Nam đặt mua tàu ngầm có ý nghĩa rất quan trọng. Theo CAST, đây là hợp đồng lớn thứ hai trong vòng gần một thập niên qua, sau thương vụ bán 8 tàu ngầm cho Trung Quốc năm 2002. Đáng lưu ý là việc đặt mua tàu ngầm còn kèm theo cả việc mua trang thiết bị và huấn luyện Hải quân Việt Nam sử dụng loại tàu này. Trung tâm này còn cho rằng phía Nga sẽ giành thêm 2 tỷ USD nữa trong việc giúp Việt Nam xây dựng một căn cứ tàu ngầm, cung cấp thiết bị bảo trì và sửa chữa, thành lập một trung tâm truyền tin và huấn luyện cán bộ chuyên môn cho Việt Nam. Hải quân Việt Nam hiện chưa có nhân sự cho lực lượng tàu ngầm.

Các chuyên gia phân tích cho biết việc Việt Nam mua vũ khí Nga đang được phía Trung Quốc theo dõi sát sao, đặc biệt trong bối cảnh Trung Quốc đang ráo riết đòi chủ quyền tại các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa đang tranh chấp với Việt Nam.

Trong một bài viết, tuần báo "Time" của Mỹ đã cho rằng chính hành động của Trung Quốc đã khiến Việt Nam phải đặt mua một khối lượng vũ khí lớn của Nga để tăng cường sức mạnh hải quân. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng vạch ra những kế hoạch nhằm tăng cường bảo vệ vùng duyên hải cũng như các đội tàu đánh cá của ngư dân Việt Nam. Nhận định của "Time" cũng không khác quan điểm của nhật báo "Bưu điện Hoa Nam buổi sáng" của Hồng Công trước đó. Theo báo này, chính việc Trung Quốc chuyển từ chủ trương ngoại giao mềm trong một thập kỷ trước đây sang một chính sách cứng rắn hơn ở khu vực Biển Đông đã khiến cho Việt Nam và nhiều nước khác lo ngại. "Bưu điện Hoa Nam buổi sáng" ghi nhận Việt Nam là nước mới nhất trong vùng đang tìm cách phát triển hạm đội tàu ngầm. Trước Việt Nam, Ôxtrâylia, Inđônêxia và Malaixia cũng đã có những kế hoạch tương tự, đặc biệt trong bối cảnh nhiều quốc gia lo ngại về uy lực truyền thống của Hải quân Mỹ, vốn giữ vai trò chủ đạo trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương, sẽ bị Hải quân Trung Quốc vươn lên đe dọa.