Các doanh nghiệp xuất khẩu gạo tiếp tục hưởng lợi

Hơn 2 tỷ đô la kim ngạch xuất khẩu gạo năm 2008 cho tới cuối tháng 8, cho thấy các doanh nghiệp xuất khẩu vẫn tiếp tục hưởng lợi, dù VN bỏ lỡ cơ hội, ngừng xuất khẩu vào thời điểm gạo 5% có thể bán tới 1050 USD/tấn. Mạng thông tin lúa gạo quốc tế Rice Online ghi nhận, ngày 20/8 VN chào giá gạo 5% tấm với giá 600 USD/tấn, trong khi gạo 10% tấm kém hơn 10 đô la tức 590 USD/tấn và khoảng 570 USD/tấn đối với loại gạo 15% tấm.

Theo Hiệp Hội Lương Thực VN, các doanh nghiệp thành viên đã ký hợp đồng bán cho nước ngoài  tổng cộng 3 triệu 500 ngàn tấn, kể cả những đợt giao hàng tính đến hết tháng 9.

Hai miền Nam Bắc đều trúng mùa

Năm nay cả hai miền Nam Bắc đều được mùa, ước tính tổng sản lượng lúa 2008 đạt khoảng 37 triệu tấn lúa. Riêng vùng đồng bằng sông Cửu Long, vựa lúa chính dành cho xuất khẩu, năm nay tổng sản lượng đạt hơn 20 triệu tấn lúa bao gồm vụ đông xuân đã qua với hơn 10 triệu tấn lúa, vụ hè thu sắp kết thúc với khoảng 8 triệu tấn lúa và vụ thu đông khoảng từ 1 triệu 5 tới 2 triệu tấn lúa. Như vậy tổng lượng lúa tồn đọng trong dân ở vùng đồng bằng sông Cửu Long có thể lên tới  từ 7 tới 8 triệu tấn lúa. Nếu chỉ đạo của chính phủ là phải thu mua 4 triệu tấn lúa với giá bảo đảm có lời cho người dân được thực hiện, thì lượng lúa tồn đọng cũng rất lớn. TS Lê Văn Bảnh Viện trưởng viện lúa vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long nhận định rằng chỉ tiêu xuất khẩu sẽ được điều chỉnh:

“Năm nay rất trúng mùa nếu mà nói 4 triệu rưởi tấn là kế hoạch từ đầu năm. Có thể năm nay VN xuất khẩu cao hơn đạt trên 5 triệu tấn.  Nếu không thì bà con nông dân sẽ gặp khó, hiện nay do đầu ra xuất khẩu chưa điều hoà nên giá lúa trong dân còn thấp, giá lúa thấp ảnh hưởng đời sống bà con nông dân. Do đó chính phủ nói làm cách nào đó cho bà con nông dân có lãi. Muốn lúa có lãi thì  phải bán giá tương đối khá. Thực chất giá lúa trên 5 ngàn thì người dân mới phấn khởi, muốn như vậy thì khâu phân phối đầu ra xuất khẩu phải sớm.”

Nhưng lợi nhuận của nông dân đang bị giảm

Thông tin của báo Tuổi Trẻ Online ngày 25/8 cho biết  thị trường gạo trắng ở vùng đồng bằng sông Cửu Long đang giảm mạnh. Gạo 25% tấm hiện chỉ còn 6.500đ/kg, giảm 300đ so với tuần trước. Vẫn theo tin này với giá gạo trắng như thế, nên thương lái chỉ chấp nhận mua lúa của nông dân dưới 4.500đ.  Thông tin này được nông dân vùng đồng bằng sông Cửu Long xác nhận với chúng tôi:

 “Giá hiện nay từ 4.300đ, 4.500đ tới 4.600đ/kg lúa. Nghĩa là 5.000đ đổ lại tuỳ theo lúa tốt xấu, nhưng mà ít ghe mua  lắm.”

Trên thực tế giá gạo trên thị trường thế giới  đạt cao điểm vào các tháng 3, 4, 5 đầu năm 2008, lúc đó  giá gạo hơn 1000 USD/tấn, tăng gấp 3 lần so với cùng kỳ năm 2007. Đến cuối tháng 5 vừa qua giá gạo thế giới giảm dần và hiện nay gạo VN chào bán quanh quẩn ở mức 600 USD/tấn trở xuống. Dù với khuynh hướng giá cả như thế, giá gạo xuất khẩu VN vẫn tăng gấp hai năm ngoái. Tuy nhiên lợi nhuận của người nông dân trực tiếp làm  ra hạt lúa  không những không tăng lại giảm đi:

 “ Kể từ lúc chính phủ nói xuất khẩu 4 triệu rưởi tấn thì giá phân bón thuốc trừ sâu nó lên 30 tới 40%. Các mặt hàng Nhà nước cấm tăng giá thì trong đó có phân bón thuốc trừ sâu. Nhưng mà Nhà nước thì nói, còn các đại lý mặc tình tăng giá, nông dân cũng phải chịu chứ sao, cái khó cho nông dân nó vậy đó. Mặc dù nói vụ này nông dân trúng mùa, nhưng tính chi li thì mỗi công đất nông dân lời 500 ngàn tới 600 ngàn, nói chung mỗi Ha lời khoảng 5 tới 6 triệu đồng, chi phí các thứ trong vòng 6 tháng làm lúa, nông dân đâu có tích luỹ được gì.”

Từ hàng chục năm nay, nông dân vùng đồng bằng sông Cửu Long làm ra hạt lúa nhưng họ không thể quyết định giá lúa bán ra. Một hệ thống nhiều tầng đang tồn tại,  các đại gia xuất khẩu không bao giờ mua lúa của nông dân, mà họ mua gạo đã sấy khô và lau bóng từ các doanh nghiệp cung cấp. Các doanh nghiệp này mua gạo từ nhà máy xay xát. Trong khi đó thương lái tư nhân mới là lực lượng  mua lúa trực tiếp của nông dân bên bờ ruộng và bán cho các nhà máy xay xát.

Nhiều chuyên gia cho rằng cần có cuộc cách mạng lúa gạo, để giảm các khâu trung gian và nông dân có thể kiểm soát giá cả. Hiện nay các đại gia xuất khẩu không biết tới người làm lúa, giả sử lực lượng thương lái biến mất, không hiểu các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ xoay sở ra sao.