Những nước cờ biển đông năm 2013: Khởi đầu cho những đột phá? | Báo Xuân 2014 | DanQuyen.com

  Trang nhất

  Xã Luận

  Đọc Báo Trong Nước

  Truyện Ngắn

  Kinh Tế

  Âm vang sử Việt

  Tin Thể Thao

  Y Học

  Tâm lý - Xã hội

  Công Nghệ

  Ẩm Thực

    Diễn Đàn Biển Đông

Phản đối mạnh mẽ mọi hoạt động xâm phạm chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa

    Hình Ảnh Quê Nhà - Video Clip

Phong Nha - Kẻ Bàng được UNESCO công nhận Khu dự trữ sinh quyển thế giới

    Tin Thế Giới

Quân đội Iran công bố quyết định bất ngờ sau tuyên bố tiến hành 'một tuần tấn công liên tục'

    Tin Việt Nam

Việt Nam - Thái Lan hướng tới mốc thương mại 50 tỷ USD

    Tin Cộng Đồng

Chưa ghi nhận thương vong về người Việt trong trận động đất ở Philippines

    Tin Hoa Kỳ

Mỹ cải tổ hệ thống hải quan, siết chặt quản lý hoạt động nhập khẩu

    Văn Nghệ

Tìm kiếm thực lực kế thừa cải lương

    Điện Ảnh

TP Hồ Chí Minh quyết tâm xây dựng 'Thành phố điện ảnh' qua liên hoan phim

    Âm Nhạc

Lizzo đáp trả cáo buộc 'nói xấu' Taylor Swift

    Văn Học

Nhà nghiên cứu sẽ bị cấm vô thời hạn nếu đạo văn, dùng dữ liệu giả

Thông Tin Tòa Soạn

Tổng biên tập:
Tiến Sĩ
Nguyễn Hữu Hoạt
Phụ Tá Tổng Biên Tập
Tiến Sĩ
Nhật Khánh Thy Nguyễn
Tổng Thư ký:
Quách Y Lành

Những nước cờ biển đông năm 2013: Khởi đầu cho những đột phá?
Biển Đông hiện là điểm nóng an ninh nổi bật nhất Đông Á – Thái Bình Dương bởi nó hội tụ những loại tranh chấp khó giải quyết nhất giữa các quốc gia: tranh chấp về chủ quyền biển đảo, về không gian phát triển và về lợi ích siêu cường. Năm 2013 khép lại, diễn biến vấn đề Biển Đông trên các khía cạnh pháp lý, ngoại giao, quân sự… đều vượt quá những dự đoán của giới phân tích; nó khó lường, kịch tích và có khi lại hết sức khôi hài. Mặt trận pháp lý chính thức được kích hoạt Sự kiện khuấy động dư luận nhiều nhất trong năm là việc ngày 22/01/2013, Philippines tuyên bố khởi kiện Trung Quốc ra Tòa Trọng tài theo Phụ lục VII của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982, qua đó chính thức khởi động cuộc chiến pháp lý xung quanh những yêu sách đối kháng trên Biển Đông. Động thái này không bất ngờ bởi trước đó Manila đã nhiều lần công khai ý định nhờ một cơ chế tài phán quốc tế can thiệp nếu Bắc Kinh không chấm dứt hoạt động xâm phạm nghiêm trọng lợi ích của Philippines trên Biển Đông. Có thể hiểu nguyên nhân trực tiếp dẫn đến bước đi không khoan nhượng của Philippines là nước này đã “quá mệt mỏi” và mất hết hy vọng vào những dàn xếp ngoại giao khi mà Trung Quốc liên tục “nói một đằng, làm một nẻo”, tìm cách gạt vấn đề Biển Đông ra ngoài chương trình nghị sự khu vực, trì hoãn xây dựng COC, và nhất là từ giữa năm 2012 đã chiếm bãi cạn Scarborough từ Philippines. Đa số chuyên gia quốc tế đánh giá Philippines đã rất khéo léo khi trong vô số tầng nấc, mức độ kiến nghị có thể đệ trình Tòa Trọng tài, nước này đã lựa chọn được các nút thắt pháp lý khả thi nhất để giành phần thắng. Philippines kiến nghị Tòa ra phán quyết về 3 nút thắt: (1) Yêu sách của Trung Quốc trên Biển Đông dựa trên “đường chữ U” có phù hợp với quyền và nghĩa vụ của một quốc gia đối với các vùng nước, đáy biển, cấu tạo trên biển theo quy định của UNCLOS hay không, nếu không thì “đường chữ U” mặc nhiên vô giá trị; (2) Liệu theo Điều 121 của UNCLOS, một số cấu tạo trên biển mà cả Trung Quốc và Philippines yêu sách có phải là đảo, bãi cạn nửa nổi nửa chìm hay bãi chìm không và liệu chúng có được hưởng các vùng biển rộng 12 hải lí hay không; (3) Là một quốc gia, Philippines có quyền thực hiện và thụ hưởng các lợi ích biển theo quy định của UNCLOS. Philippines đã không đưa Tòa và bản thân mình vào thế khó khi không yêu cầu Tòa xem xét bên nào có chủ quyền đối với các đảo tranh chấp; không yêu cầu phân định ranh giới biển. Manila đã tránh không đưa ra các vấn đề mà Trung Quốc bằng Tuyên bố ngày 25/8/2006 theo Điều 298 của UNCLOS đã loại trừ ra khỏi thẩm quyền của Tòa Trọng tài. Ảnh: Internet. Nếu có chăng sự bất ngờ trong tuyên bố khởi kiện của Philippines là việc nước này không thông báo trước cho bất kỳ quốc gia ASEAN nào, hành động được dư luận đánh giá là do Manila không còn trông đợi về một sự đồng thuận cao của cả Khối trong vấn đề Biển Đông, nhất là sau khi chứng kiến Campuchia trong vai trò Chủ tịch ASEAN 2012 đã một mình một ý theo sự hướng lái của Trung Quốc để loại bỏ không thương tiếc vấn đề Biển Đông khỏi nghị trình thảo luận. Năm 2012 cũng là lần đầu tiên trong 44 năm tồn tại ASEAN không ra nổi Tuyên bố chung cho Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao. Chính vị vậy, trong thời điểm Manila cần hơn bao giờ hết tiếng nói ủng hộ từ những nước cùng khu vực, phản ứng của các nước ASEAN đối với vụ kiện rất khác nhau. Ngày 24/01/2013, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Thái Lan Surapong Tovichakchaikul cho rằng Philippines có quyền kiện "đường chữ U" của Trung Quốc lên tòa án của Liên Hợp Quốc. Cùng ngày, Bộ trưởng Ngoại giao Singapore K Shanmugam dè dặt và không nhìn thẳng vào vấn đề: “Mỗi quốc gia trong khối ASEAN tự quyết định các chính sách của mình..[..]..ASEAN không tìm cách kiểm soát các quyết định đó...”. Là nước có lợi ích Biển Đông đối kháng với cả Trung Quốc và Philippines, Việt Nam không thể không lên tiếng với ngôn ngữ đầy thận trọng, để ngỏ khả năng sẽ tham gia vụ kiện này vào thời điểm thích hợp: “…các quốc gia hoàn toàn có quyền lựa chọn các biện pháp hòa bình để giải quyết các tranh chấp phù hợp với Hiến chương Liên Hợp Quốc, luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982..[..]..Việt Nam có chủ quyền không thể tranh cãi với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, và quyền chủ quyền, quyền tài phán đối với vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa ở Biển Đông theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982” (lời ông Nguyễn Duy Chiến, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Biên giới Quốc gia – Bộ Ngoại giao Việt Nam ngày 24/01/2013). Các nước ASEAN còn lại hầu như không lên tiếng! Nhưng bù lại, Philippines nhanh chóng nhận được sự ủng hộ công khai, dứt khoát và rộng rãi từ Mỹ, EU, Nhật Bản, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, từ giới luật gia quốc tế… Có nhiều thông tin báo chí còn khẳng định Mỹ sẽ hỗ trợ hiệu quả Manila về mặt chuyên môn, kỹ thuật trong khi Nhật Bản là người cung cấp đắc lực về tài chính. Đến nay, quá trình xem xét vụ kiện đã diễn biến theo đúng trình tự pháp lý bất chấp sự thoái thác của Trung Quốc. Sau khi thành lập xong Hội đồng Trọng tài vào tháng 4/2013, Tòa họp phiên đầu tiên vào ngày 11/7/2013 và ra Phán quyết Thủ tục vào ngày 27/8/2013, hạn cho Philippines chậm nhất là ngày 30/3/2014 phải hoàn thiện các thủ tục tố tụng. Dự kiến phiên tòa sẽ kéo dài 2-3 năm nữa; phán quyết của Tòa có tính bắt buộc ngay cả trong trường hợp Trung Quốc vẫn từ chối ra Tòa. Bước tiến nhỏ nhưng ý nghĩa lớn đối với COC Đối với những quốc gia có mục tiêu trung hạn là xây dựng thành công Bộ quy tắc ứng xử trên Biển Đông (COC) có tính ràng buộc pháp lý thì năm 2013 đánh dấu một thành công tuy không lớn nhưng rất có ý nghĩa. Sau rất nhiều phiên họp trung gian phức tạp và đầy chia rẽ, Trung Quốc buộc phải ngồi vào bàn tham vấn lần đầu tiên về xây dựng COC tại Hội nghị Quan chức cấp cao lần 6 ASEAN – Trung Quốc về việc thực thi DOC (Tô Châu, Trung Quốc, ngày 14-15/9/2013). Động cơ trực tiếp dẫn đến sự kiện này đến từ hai bên. Về phía ASEAN, dường như cả 10 thành viên đã tìm được tiếng nói chung trong việc thúc ép Trung Quốc tham vấn về COC ngay trong năm 2013 bởi hình ảnh về một ASEAN đầy chia rẽ, khác biệt trong năm 2012 đã dẫn tới sự phản tỉnh nhất định. Với Trung Quốc, sức ép từ ASEAN, áp lực từ việc từ chối đứng “bên bị” trong vụ kiện của Philippines, những “góp ý chân thành” từ Mỹ, EU… và vốn liếng từ việc thôn tính thành công bãi cạn Scarborough… là những lý do khiến Trung Quốc khó có thể trì hoãn tham vấn. Kết quả tham vấn tại Tô Châu có các điểm nổi bật: Thứ nhất, ASEAN và Trung Quốc chính thức xác nhận bắt đầu quá trình đàm phán và tham vấn về COC. Thứ hai, hai bên khẳng định tăng cường đưa các nội dung thảo luận về COC vào chương trình nghị sự của các Hội nghị cấp cao (SOM), đi đôi với việc thực hiện tốt DOC. Thứ ba, đồng ý thành lập Nhóm chuyên gia hỗ trợ xây dựng COC, tổ chức phiên tham vấn COC lần 2 vào đầu năm 2014 tại Thái Lan. Dẫu kết quả trên là tích cực nhưng vẫn chỉ là bước đi nhỏ trong giai đoạn đầu tiên. Tuy ASEAN đã cơ bản thống nhất với dự thảo COC do Indonesia đề xướng vào tháng 9/2012 nhưng quá trình đàm phán trực tiếp giữa 10 thành viên ASEAN với Trung Quốc về dự thảo này chắc chắn sẽ rất cam go và hứa hẹn không ít bất ngờ trước những thủ thuật trì hoãn, câu giờ, trí trá của Bắc Kinh. ASEAN gắn kết trở lại & Thời cơ cho Việt Nam, Philippines Brunei là nước có dân số nhỏ nhất Đông Nam Á nhưng cái cách mà nước này không để bị Trung Quốc mua chuộc trên cương vị Chủ tịch ASEAN 2013 được thế giới đánh giá cao. Vấn đề Biển Đông không bị chìm đi tại các hội nghị quan trọng ở Bandar Seri Begawan trong suốt năm qua. Tuyên bố chung sau Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 46 và Tuyên bố Chủ tịch sau Hội nghị thượng đỉnh ASEAN đều dành mục riêng cho vấn đề Biển Đông, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sớm hoàn thành COC. Tại Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á tháng 10/2013, tưởng như sự vắng mặt của lãnh đạo cao nhất nước Mỹ là một trở ngại song vấn đề Biển Đông vẫn được đề cập hầu hết trong các bài phát biểu của 18 nước, bày tỏ sự ủng hộ giải quyết tranh chấp thông qua biện pháp hòa bình trên cơ sở của luật pháp quốc tế. Hình ảnh về một ASEAN gắn kết, thống nhất đã tạo sự tương phản rõ nét so với một ASEAN bị chia rẽ năm 2012. ASEAN gắn kết trở lại. Ảnh: news.yahoo.com Khi bài toán ASEAN-COC đi đúng hướng, Việt Nam đẩy mạnh các bước đi song phương để bảo vệ chủ quyền biển đảo, trong đó tập trung vào quan hệ với các nước lớn Mỹ, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ... Nói một cách khách quan, Hà Nội bằng các chuyến thăm cấp nhà nước đã bước đầu thành công trong việc khai thác yếu tố Mỹ, Nga để tạo thế đan xen lợi ích với hai nước này trên Biển Đông. Trong chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Trương Tấn Sang tháng 7/2013, hai nước chính thức nâng cấp quan hệ song phương lên tầm Đối tác Toàn diện, cam kết thúc đẩy hợp tác an ninh – quốc phòng, kinh tế, trong đó có nhiều khía cạnh liên quan vấn đề Biển Đông; Tuyên bố chung nêu đậm COC và UNCLOS; đặc biệt doanh nghiệp hai nước đã ký Bản ghi nhớ giữa Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) và Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ về hỗ trợ thương mại và đầu tư trong lĩnh vực dầu khí, năng lượng ở Việt Nam, Thỏa thuận khung triển khai dự án phát triển mỏ Cá Voi Xanh ngoài khơi Việt Nam giữa PVN và Công ty Exxon Mobil, Thỏa thuận hợp tác giữa công ty con của PVN và Công ty Dầu khí Murphy. Trong chuyến thăm Việt Nam của Tổng Nga Putin (12/11/2013), hai bên khẳng định tiếp tục tăng cường và mở rộng phạm vi hợp tác song phương trong thăm dò, khai thác dầu khí trên thềm lục địa Việt Nam. Đối với Trung Quốc, trong chuyến thăm Trung Quốc của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang (6/2013) và chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Lý Khắc Cường (11/2013) và nhiều phiên đàm phán cấp cao khác, trong vấn đề Biển Đông, Việt Nam lựa chọn cách đi thận trọng, chủ trương hợp tác trong các vấn đề ít nhạy cảm (bảo vệ môi trường, nghiên cứu khoa học biển, tìm kiếm và cứu nạn trên biển…), ít khó khăn (phân định vùng biển ngoài cửa vịnh Bắc Bộ); thiết lập đường dây nóng giải quyết tranh chấp trên biển… Trong khi đó, khi không còn vướng mắc trong cơ chế ASEAN, Philippines dồn tâm lực cho quá trình xúc tiến vụ kiện Trung Quốc và thúc đẩy ký thỏa thuận mới mở rộng quan hệ quốc phòng Mỹ - Philippines. Hai nước mở đầu đàm phán về thỏa thuận này vào tháng 8/2013, đã ra Tuyên bố Tầm nhìn chung về quan hệ song phương trong thế kỷ 21, song đến đầu tháng 11/2013 tạm thời bế tắc do Washhington chưa muốn chia sẻ với Manila quyền kiểm soát và tiếp cận các địa điểm đồn trú (ngắn hạn) của quân đội Mỹ trên lãnh thổ Philippines. Nhưng năm 2013 cũng là năm Philippines phải hứng chịu đòn đáp trả “tổng lực” từ Trung Quốc. Sau khi chiếm quyền kiểm soát bãi cạn Scarborough từ tay Philippines từ giữa năm 2012, trong Quý II/2013, Trung Quốc điều một tàu chiến, hai tàu Hải giám, nhiều tàu tuần tra và một đội hơn 30 “tàu cá” ra bãi Cỏ Mây (Second Thomas Shoal) để tạo ưu thế áp đảo trước Philippines, ngăn các tàu thuyền Philppines khác tiếp cận khu vực, gây lo ngại về khả năng Bắc Kinh sẽ thôn tính tiếp cấu tạo địa chất này. Trong giao thiệp ngoại giao, Trung Quốc còn cố tình sử dụng các biện pháp vô lý đến mức khôi hài nhằm bôi nhọ Philippines, như chuyện Bộ Ngoại giao Trung Quốc yêu cầu Tổng thống Philippines Aquino không tới dự Hội chợ quốc tế tại Nam Ninh đầu tháng 9/2013, trong khi vẫn tiếp đón trọng thị lãnh đạo Chính phủ 9 nước ASEAN khác. Ngay cả trong lĩnh vực nhân đạo, cường quốc kinh tế thứ 2 thế giới chỉ viện trợ cho nạn nhân siêu bão Haiyan ở Philippnes số tiền vỏn vẹn 100.000 USD!? Thực địa vẫn là thùng thuốc súng Cái chết của một ngư dân Đài Loan do loạt đạn từ binh sỹ Lực lượng Bảo vệ bờ biển Philippines gây ra ngày 09/5/2013 là sự cố vượt ngoài tầm kiểm soát của các lực lượng chức năng và nhanh chóng làm căng thẳng quan hệ hai nước. Trước yêu cầu cứng rắn của Tổng thống Đài Loan Mã Anh Cửu, các biện pháp trừng phạt kinh tế từ Đài Bắc, sự chỉ trích mạnh mẽ từ Bắc Kinh và vai trò hòa giải của Mỹ…, Philippines buộc phải đưa ra lời xin lỗi chính thức (15/5/2013) từ cấp cao nhất; cử đoàn sang Đài Loan bồi thường thiệt hại; kỷ luật 10 quân nhân liên quan trực tiếp đến sự cố. Để tránh các sự việc tương tự, phái đoàn hai nước đã tổ chức tiếp xúc, đàm phán và đến ngày 22/10/2013 cùng cam kết tránh sử dụng vũ lực, thiết lập đường dây nóng để liên lạc khi xảy ra sự cố và áp dụng các thủ tục về cảnh báo, trục xuất, bắt giữ theo quy chuẩn của quốc tế. Sự việc trên là tiếng chuông cảnh tỉnh tiếp theo về hình an ninh bấp bênh trên Biển Đông. Nhưng ở quy mô lớn hơn, những hoạt động quân sự hiếu chiến của Trung Quốc mới thực sự gây quan ngại ngày càng lớn. Theo học giả Carlyle Thayer, Học viện Quốc phòng Australia, Trung Quốc đã đều đặn tổ chức trên dưới 10 cuộc tập trận quy mô lớn trên Biển Đông trong năm 2013, mà khiêu khích nhất là cuộc tập trận từ 19/3-3/4 với sự tham gia của 4 tàu chiến, 1 tàu tấn công đổ bộ, 3 tàu khu trục có tên lửa dẫn đường cùng nhiều phi cơ ném bom, phi cơ chiến đấu và các phương tiện khác. Lộ trình cuộc tập trận này đi xuyên qua quần đảo Trường Sa, qua các điểm nóng tranh chấp như bãi Vành Khăn, bãi Hoàng Nham… rồi kết thúc ở vùng biển Tây Thái Bình Dương. Chưa hết, Bắc Kinh còn úp mở khả năng mở Vùng nhận diện phòng không trên Biển Đông sau khi đã thiết lập ở Biển Hoa Đông (11/2013); duy trì nhiều đội tàu tuần tra trên biển; tiếp tục ban hành lệnh cấm đánh bắt cá trái phép trên các vùng biển của Việt Nam, Philippines; nổ súng xua đuổi, bắn cháy tàu cá của ngư dân Việt Nam… Tàu chiến thuộc Hạm đội Nam hải Trung Quốc. Ảnh: presstv.ir. Một yếu tố khác khiến các hoạt động quân sự luôn tấp nập trên Biển Đông là các cuộc tập trận hỗn hợp của Mỹ với đồng minh tại Đông Nam Á. Đây là khía cạnh quan trọng trong chiến lược tái cân bằng hướng tới châu Á – Thái Bình Dương của Washington. Mỹ và Philippines tiến hành 2 cuộc tập trận lớn và nhiều cuộc nhỏ như “Balikatan”, “Hợp tác Huấn luyện và Sẵn sàng chiến đấu trên biển (CARAT), Đổ bộ và đánh chiếm (Phiblex)… Balikatan tháng 4/2013 có sự tham gia của 30 máy bay Mỹ, 3 tàu Hải quân Mỹ và tổng cộng 8.000 quân lính hỗn hợp hai nước, nội dung tập trung vào hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thiên tai, giúp Philippnes nâng cao năng lực tác chiến. Một cuộc tập trận quy mô rất lớn khác mang tên “Hổ mang vàng” diễn ra vào tháng 2/2013 với sự tham gia của 13.000 quân nhân Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan. Đô đốc Samuel Locklear, Tư lệnh Bộ chỉ huy Thái Bình Dương của Mỹ khẳng định cơ chế tập trận này thể hiện cam kết của Mỹ và các nước trong việc theo đuổi hòa bình, ổn định ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Từ góc nhìn tổng quát, có thể thấy vấn đề an ninh Biển Đông năm 2013 tiến triển tích cực, tạo cơ sở đầu tiên cho những kết quả đột phá trong ngắn hạn và trung hạn. Khơi mào mặt trận pháp lý, khởi động đàm phán về COC, gắn kết ASEAN trở lại… đều phù hợp với những lợi ích, chuẩn mực và thông lệ quốc tế nên được dư luận thế giới hết sức ủng hộ, song trên thực địa vẫn còn tồn tại nhiều ngòi nổ khiến sự quan ngại về những va chạm đáng tiếc trên biển luôn là một thực tế. Để ngăn chặn những kịch bản xấu nhất, chắc hẳn các nước ASEAN – chủ thể chính trên bàn cờ Biển Đông – còn phải nỗ lực rất nhiều./. Lê Vĩnh Điện
DanQuyen.com
Phản Hồi Của Độc Giả Về Bài Viết