Việc kéo Việt Nam đứng về phía mình sẽ có ý nghĩa quan trọng, giải quyết được nhiều mục tiêu chiến lược của Hoa Kỳ. Thứ nhất, Việt Nam là một trong số ít quốc gia ở Châu Á có vị trí địa chiến lược với Trung Quốc, có kinh nghiệm đối phó và hiện đang có tranh chấp chủ quyền biển với nước Bắc Kinh. Ở góc độ này, Việt Nam cũng có nhu cầu tranh thủ, phát triển quan hệ tốt đẹp với Hoa Kỳ nhằm tạo thế cân bằng và giảm áp lực của Bắc Kinh đối với Hà Nội. Thứ hai, củng cố quan hệ tốt với Việt Nam sẽ giúp tác động lan tỏa cho chính sách can dự của Hoa Kỳ với các quốc gia thù địch ở khu vực, nổi bật là với Miến Điện và Bắc Hàn. Thứ ba, Việt Nam có vị thế và vai trò đang gia tăng đáng kể trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), một tổ chức đang đóng vai trò trung tâm trong việc thúc đẩy kết nối và giải quyết các vấn đề an ninh, chính trị và kinh tế ở khu vực. Trong chính sách quan hệ với khu vực, Hoa Kỳ muốn dùng ASEAN như là một điểm tựa, cho tổ chức này nắm giữa vai trò trung tâm trong các mối quan hệ của Hoa Kỳ với khu vực. Với những mục tiêu đó, giới hoạch định chính sách ở Washington D.C. hẳn đã nhìn nhận Việt Nam là một nhân tố cần tranh thủ trong cuộc chơi của Mỹ ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đặc biệt là khu vực Đông Nam Á.

Hợp tác giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã gia tăng đáng kể trong những năm gần đây, từ chính trị, kinh tế, an ninh đến những văn hóa, giáo dục. Tuy nhiên, nhân tố làm hai cựu thù này thấy cần và có thể xích lại gần nhau hơn có lẽ là nhu cầu tranh thủ lẫn nhau để đối phó với Trung Cộng. Hoa Kỳ cần một lý do để cho thấy sự trở lại của mình ở khu vực là đúng lúc và cần thiết, trong khi Việt Nam cần cho thấy sự ủng hộ của họ đối với sự hiện diện của Hoa Kỳ là tự nhiên và phù hợp với lợi ích của Việt Nam. Và không gì thuận lợi hơn là khi Việt Nam nắm giữa vị thế chủ tịch luân phiên của khối ASEAN năm 2010, đúng thời điểm Hoa Kỳ chủ trương đẩy mạnh can dự với khu vực. Việt Nam mong muốn Hoa Kỳ tăng cường vai trò, sự xuất hiện ở khu vực Đông Nam Á và đẩy mạnh hợp tác nhiều mặt với khối này vào thời điểm tình hình biển Đông hết sức căng thẳng. Rõ ràng đây là bước đi khôn khéo và có tính toán của Việt Nam, đã kéo Hoa Kỳ vào cuộc chơi như một đối trọng với Trung Cộng.

Trong lúc đó, Hoa Kỳ cũng thấy được nhu cầu của các nước trong khu vực và nhanh chóng có những bước đi quyết liệt nhằm củng cố vị thế và ảnh hưởng của mình tại khu vực, thúc đẩy các vấn đề hai bên cùng quan tâm như ủng hộ tăng cường vị thế của ASEAN, ủng hộ lập trường của ASEAN trong vấn đề biển Đông và hợp tác giải quyết vấn đề sông Mê Kông. Cùng với những bước đi trên, những chuyển biến tích cực của ASEAN gần đây cũng tạo động lực để Hoa Kỳ tăng cường quan hệ với cả khối, trong đó Việt Nam được nhìn nhận là một đối tác tiềm năng mới ở khu vực. Hoa Kỳ cũng coi việc cải thiện quan hệ tốt đẹp với Việt Nam như là một hình mẫu chuyển đổi thành công từ cựu thù sang đối tác. Điều này sẽ tạo thuận lợi cho Hoa Kỳ trong thúc đẩy tiến trình chuyển đổi và cải thiện quan hệ với Miến Điện.

Có lẽ những điểm đồng trên chính là động lực để chính quyền Obama mạnh dạn thúc đẩy quan hệ song phương với Việt Nam bất chấp những quan ngại của Quốc hội về tình trạng nhân quyền và tôn giáo ở Việt Nam. Trong hai năm qua, Ngoại trưởng Hilary Clinton đã nhiều lần công khai đề cập khả năng nâng cấp quan hệ với Việt Nam thành đối tác chiến lược. Vấn đề này chưa có hồi hết nhưng cũng cho thấy Việt Nam đang được nhìn nhận ở một vai trò khác trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ, dẫn chứng qua một số góc độ hợp tác giữa hai nước, nổi bật là lãnh vực kinh tế và thương mại. Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu lên đến gần 20 tỷ USD trong năm 2011. Hà Nội là một trong số ít quốc gia tham gia vào tiến trình đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Hoa Kỳ cũng đang trong tiến trình xem xét khả năng đàm phán Hiệp định Hạt nhân dân sự 123 với Việt Nam vốn đã có lúc làm công luận quan ngại rằng Hoa Kỳ muốn dành một số ưu đãi và để ngỏ khả năng cho phép Việt Nam tự làm giàu uranium. Quan hệ quốc phòng cũng có những chuyển động đáng lưu tâm. Hai bên duy trì và thiết lập cơ chế đối thoại về quốc phòng, các hoạt động diễn tập quân sự và tìm kiếm cứu nạn trên biển Đông.

Chiến hạm Hoa Kỳ hiện diện ở Việt Nam thường xuyên hơn, kể cả ở những cảng quân sự khá nhạy cảm. Xét từ nhiều phương diện thì lãnh vực hợp tác song phương tiêu biểu nhất thời gian qua có lẽ là vấn đề biển Đông. Kể từ sau tuyên bố của Ngoại trưởng Clinton tại Hà Nội tháng 7/2010 khẳng định Hoa Kỳ có lợi ích quốc gia về tự do hàng hải ở biển Đông và phản đối các hành động sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, Hoa Kỳ tiếp tục đóng vai trò tích cực, giúp các bên kiềm chế hành động, đặc biệt là Trung Quốc, buộc nước này phải cân nhắc các hoạt động phiêu lưu về vũ lực. Sự can dự của Hoa Kỳ vào vấn đề biển Đông đã tạo thuận và thời cơ để Việt Nam tranh thủ, tập hợp thêm dư luận quốc tế và khu vực trong đấu tranh với Trung Cộng. Việt Nam đã có những phát biểu mạnh mẽ hơn, phối hợp tốt hơn với các nước Indonesia, Phillipines, Malaysia… đồng thời “cho phép” diễn ra một số hoạt động biểu tình, chống Trung Quốc ở trong nước, thay cho thái độ thiếu hành động trước sự khiêu khích của Bắc Kinh trước đây.

Mặc dù vậy, quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ cũng còn nhiều trở ngại, đặc biệt là trên lãnh vực dân chủ, nhân quyền và tự do tôn giáo. Thành tích của Việt Nam trên lĩnh vực dân chủ, nhân quyền tiếp tục được đánh giá là có bước “thụt lùi” trong năm nay. Một số dân biểu quốc hội và các tổ chức nhân quyền, tôn giáo và tổ chức trong cộng đồng đã lên tiếng đề nghị Bộ Ngoại giao đưa Việt Nam trở lại danh sách các nước “cần quan tâm đặc biệt” (CPC) về tự do tôn giáo, đồng thời lên án, chỉ trích Việt Cộng hạn chế hoạt động của các blogger, các nhóm tôn giáo, các nhà hoạt động chính trị. Chính phủ đã lên tiếng yêu cầu Việt Nam phải có cải thiện trong lãnh vực này, cũng như thả tự do vô điều kiện cho những nhà hoạt động tôn giáo nhưng đến nay Bộ Ngoại giao vẫn xếp Việt Nam ngoài danh sách CPC.

Cộng đồng người Việt tại Mỹ tiếp tục đóng vai trò quan trọng giữa Hoa Kỳ với quốc nội. Quan hệ hai nước phát triển không chỉ tạo điều kiện cho cộng động mở rộng cơ hội đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam, đồng thời cũng góp phần tác động vào chính sách của Hoa Kỳ theo hướng có lợi cho Việt Nam. Với một cộng đồng trẻ, năng động và ngày càng có nhiều đại diện trong hệ thống chính trị Mỹ từ cấp địa phương đến liên bang, cộng đồng người Việt sẽ tiếp tục đóng vai trò lớn hơn cho mối quan hệ song phương Việt – Mỹ và đóng góp vào những phát triển ở Việt Nam theo hướng dân chủ, phồn vinh và hùng cường. Điều đó cũng đặt ra nhu cầu cộng đồng phải tăng cường gắn kết các hội đoàn, tiếp tục hội nhập sâu vào đời sống chính trị Mỹ và đóng góp hiệu quả tích cực hơn nữa vào tiến trình quan hệ Mỹ - Việt.