Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn

Vương cung Thánh đường Chánh tòa Đức Bà Sài Gòn (người dân  quen gọi là Nhà thờ Đức Bà) nằm giữa trung tâm thành phố là nơi du khách trong và ngoài nước khó bỏ qua khi đến với Sài Gòn. Ngôi giáo đường tráng lệ và cổ kính này không chỉ là một công trình tôn giáo mà còn là một kiệt tác kiến trúc mang nhiều giá trị văn hóa, lịch sử.

Mặt trước nhà thờ Đức Bà trong đêm Giáng sinh.

Khi đến Việt Nam từ cách đây hai thế kỷ, Chính phủ Pháp đã có ý định xây dựng một nhà thờ khi làm quy hoạch thành phố Sài Gòn. Tháng 8-1876, Giám mục Sài Gòn tổ chức cuộc thi đồ án thiết kế một ngôi giáo đường. Đồ án của kiến trúc sư J. Bourad đã vượt qua 17 đồ án khác, được chọn để khởi công xây dựng vào năm 1877 và hoàn thành vào năm 1880. Chính ông cũng là người trúng thầu và trực tiếp giám sát công trình này. Mọi vật liệu từ xi măng, sắt thép đến ốc vít đều mang từ Pháp sang. Đặc biệt mặt ngoài của công trình xây bằng loại gạch đặt làm tại Marseille (Pháp) để trần, không tô trát, vậy mà tới nay vẫn hồng tươi, không bám bụi rêu làm toàn bộ công trình luôn rực rỡ, nổi bật trên nền cây xanh mát. Với chiều dài 93m, rộng 35,5m, cao 57m (tính từ mặt đất lên tới đỉnh tháp chuông), ngôi thánh đường tuy không lớn, nhưng sức hấp dẫn của nó không chỉ vì vẻ đẹp mẫu mực của kiến trúc Roman pha trộn nét Gôtich, mà còn bởi nội thất và những cổ vật độc đáo, quý hiếm bên trong.

Góc phía trên lễ đường chính Nhà thờ.

Trước hết phải nói đến bộ chuông hòa âm khổng lồ gồm sáu quả, mang âm sắc sáu nốt nhạc: sol, la, si, đô, rê, mi. Bộ chuông được chế tạo tại Pháp và mang qua Sài Gòn năm 1879. Tổng trọng lượng của chúng là 28.850 kg. Trên tháp bên phải treo bốn quả chuông sol, đô, rê, mi; trên tháp bên trái treo chuông la và si. Trên mặt mỗi quả chuông đều có các họa tiết rất tinh xảo. Trong đó chuông sol là một trong những quả chuông lớn nhất thế giới: nặng 8.785kg, đường kính miệng chuông 2,25m, cao 3,5m (tính đến núm treo).

Họa tiết trang trí trên mặt chuông.

Tiếng chuông sol trầm, cường độ cực lớn, như giọng bass trong dàn hợp xướng, nó chỉ ngân lên mỗi năm một lần vào đêm Giáng sinh. Muốn đổ chuông sol cần ba đến bốn người dùng chân đạp lên cần khởi động cho chuông lắc tới mức gần đạt tới độ cao ngang với giá treo rồi mới bật công tắc điện ba pha cho động cơ đánh tiếp. Ngày lễ và chủ nhật, nhà thờ  thường cho đổ ba chuông, ngày thường chỉ đổ một chuông mi hoặc rê vào lúc 5 giờ và 17g30. Dù thiếu chuông fa nhưng khi cả năm chuông cùng đổ sẽ tạo nên bản hòa tấu đủ cung bậc trầm bổng không giống với bất kỳ chuông nhà thờ nào khác. Tiếng chuông ngân xa tới 10km theo đường chim bay.

Chuông sol nặng 8.785kg.

Bộ máy đồng hồ trước vòm mái, giữa hai tháp chuông cũng là một cổ vật quý giá. Nó được chế tạo tại Thụy Sĩ năm 1887, hiệu R.A, nặng hơn 1.000 kg. Bộ máy thô sơ, cũ kỹ này đã báo giờ chính xác 125 năm nay, riêng hệ thống chuông đồng hồ đã không còn hoạt động do dây cót quá cũ.

Anh Hạnh, người phụ trách hệ thống chuông và đồng hồ của Nhà thờ.

Bộ máy đồng hồ hiệu R.A sản xuất tại Thụy Sĩ năm 1887.

Nội thất nhà thờ được thiết kế thành một lòng chính, hai lòng phụ tiếp đến là hai dãy nhà nguyện. Tất cả các đường nét, gờ chỉ, hoa văn đều tuân thủ theo thức Roman và Gôtich, trông tôn nghiêm và trang nhã. Bàn thờ nơi Cung Thánh làm bằng đá cẩm thach nguyên khối có hình sáu vị thiên thần khắc thẳng vào khối đá đỡ lấy mặt bàn thờ, bệ chia làm ba ô, mỗi ô là một tác phẩm điêu khắc diễn tả thánh tích. Mỗi nhà nguyện, mỗi ô cửa sổ hay mỗi khoang trên vòm mái đều xứng đáng là một tác phẩm nghệ thuật... tất cả chan hòa trong một ánh sáng êm dịu, tạo cho ta một cảm giác an lành và thánh thiện.

Nhà thờ Đức Bà  (nhìn từ  phía sau).     

Mặt tiền nhà thờ là một công viên với bốn con đường giao nhau tạo thành hình thánh giá. Trung tâm của công viên là pho tượng Đức Mẹ bằng đá cẩm thạch, cao 4,2 m, nặng 3,5 tấn, hai tay ôm quả địa cầu có gắn thánh giá, chân đạp lên con rắn, thể hiện mong muốn hòa bình cho nhân loại. Vì vậy tượng  còn được gọi tên là Đức Mẹ Hòa bình. Đây là công trình của nhà điêu khắc G. Ciocchetti thực hiện năm 1959. cũng chính từ khi có pho tượng này mà Nhà thờ có tên gọi là Nhà thờ Đức Bà (khi mới ra đời tên gọi là Nhà thờ Nhà nước vì do Nhà nước Pháp bỏ tiền xây dựng và quản lý). Năm 1960, Tòa thánh Vatican thành lập hàng giáo phẩm Việt Nam với ba tòa Tổng Giám mục (tại Hà Nội, Huế và Sài Gòn), Nhà thờ mang tên Nhà thờ Chánh tòa Sài Gòn. Năm 1962, Tòa thánh Vatican tôn phong Nhà thờ Chánh tòa Sài Gòn lên hàng Vương cung Thánh đường. Do đó tên gọi đầy đủ là Vương cung Thánh đường Chánh tòa Đức Bà Sài Gòn. 125 năm nay, Nhà thờ Đức Bà không chỉ là nơi hành lễ của những người công giáo, mà còn trở thành một hình ảnh thân quen của người dân Sài Gòn, là một điểm tham quan yêu thích của mỗi du khách đến với thành phố phương Nam quanh năm ngập tràn ánh nắng.

(Theo:Vietnam pictorial)