Dù còn nhiều cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau, nhưng không thể phủ nhận một thực tế là Việt Nam đang đổi khác từng ngày. Vai trò và vị thế quốc tế ngày một tăng sau những thành quả đối ngoại như thực hiện thành công vị trí Ủy viên Không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nhiệm kỳ 2008 - 2009 và chức vụ Chủ tịch luân phiên của ASEAN năm 2010. Cộng đồng quốc tế ghi nhận thành quả này của Việt Nam. Ngay cả Hoa Kỳ sau hơn 30 năm cũng phải thay đổi cách nhìn và suy nghĩ về sức vươn lên của người Việt Nam, từ đó có những hành động để thúc đẩy quan hệ song phương phù hợp với tình hình hiện nay. Tại Diễn đàn an ninh khu vực ASEAN (ARF) lần thứ 17 tại Việt Nam, Ngoại trưởng Hilary Clinton đã tạo ra một tiếng vang lớn khi hô hào một lực lượng đông đảo các quốc gia, trong đó có Việt Nam, phản đối tuyên bố về chủ quyền biển đảo phi lý của Trung Cộng. Cho dù xuất phát từ lợi ích của Hoa Kỳ, của Việt Nam hay là của các nước khác, hành động này đã chứng tỏ sự xích lại gần nhau hơn giữa Hoa Kỳ và Việt Nam.

Trong quốc nội, nền kinh tế của Việt Nam tiếp tục đạt được kết quả khả quan, tốc độ tăng trưởng GDP đạt 6,78% năm 2010, một tỉ lệ khá cao trong bối cảnh kinh tế thế giới còn tiềm ẩn nguy cơ bất ổn định. Dư luận đặc biệt hoan nghênh những chuyển động trong chính trị quốc nội theo hướng mở rộng dân chủ. Tại một số kỳ họp Quốc hội Cộng sản gần đây, nhiều tiếng nói đại diện cho cử tri đã thẳng thắn phát biểu, tham gia ý kiến trực tiếp vào đường lối phát triển của đất nước. Chính phủ của ông Nguyễn Tấn Dũng đã phải ra điều trần tại Quốc hội. Lãnh đạo Cộng sản ngày càng lắng nghe nhiều hơn ý kiến của người dân. Trong nhiều lĩnh vực khác, trí tuệ Việt cũng ngày càng tỏa sáng, nổi bật là giải Field về toán học của Giáo sư Ngô Bảo Châu, một người có nhiều quốc tịch, trong đó có quốc tịch Việt Nam. Nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước hy vọng rằng đây sẽ là cú hích cho sự phát triển giáo dục, đào tạo và khoa học, công nghệ Việt Nam, đồng thời mong muốn từ sự kiện này, lãnh đạo Việt Nam sẽ quan tâm hơn nữa đối với sự phát triển trên các lĩnh vực này.

Thành quả của Việt Nam năm 2010 không thể tách rời những đóng góp to lớn của cộng đồng Việt Nam ở nước ngoài. Theo thống kê mới nhất của Bộ  Ngoại giao Cộng sản, số người Việt sinh sống ở nước ngoài hiện hiện đã lên tới hơn 4,3 triệu người, tập trung nhiều nhất ở các nước có trình độ phát triển cao như Hoa Kỳ (khoảng 2,2 triệu), Pháp (300 ngàn), ở Đức (120 ngàn)... Lực lượng trí thức người Việt tại các nước trên được chính quyền sở tại đánh giá cao nhờ sự thông minh và cần cù. Họ có mặt trong hầu hết các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, dự án công nghệ cao. Mỗi  năm có hơn 300 lượt trí thức kiều bào về nước đóng góp chuyên môn và tham gia các chương trình hợp tác nghiên cứu và triển khai khoa học, công nghệ, giáo dục, đào tạo. Gần đây, nhiều học sinh, sinh viên được ra học tập, nghiên cứu ở nước ngoài, hình thành nên một lực lượng đông đảo trí thức người Việt trẻ ở các nước.

Cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu vài năm trở lại đây đã có những tác động xấu tới đời sống, công ăn việc làm của bà con, nhất là các ngành dịch vụ nhà hàng, chăm sóc sắc đẹp và bán lẻ. Trong đó, chịu ảnh hưởng rõ nhất là cộng đồng người Việt tại Mỹ và các nước Đông Âu (Nga, Ukraine, Ba Lan, Séc...). Tuy nhiên, điều đáng nói ở đây là xu hướng trở về quê hương làm ăn lâu dài của bà con đang tăng. Hiện có hơn 3000 doanh nghiệp của kiều bào đang kinh doanh trong nước với tổng số vốn gần 6 tỉ USD, thành công nhất là tập đoàn VinCom (kiều bào Ukraine), Euro Window (kiều bào Nga), VinaCapital, RAAS (kiều bào Mỹ), New World Fashion Group (kiều bào Anh)... Ngoài các doanh nghiệp 100% vốn của kiều bào đang hoạt động tại Việt Nam, một số doanh nghiệp của cộng đồng người Việt ở nước ngoài hiện là đối tác, cổ đông chính của một số ngân hàng cổ phần, trung tâm thương mại, khách sạn tầm cỡ quốc tế, các khu đô thị mới... Trong vòng 6 năm trở lại đây, lượng kiều hối hàng năm tăng đáng kể, từ mức hơn 3 tỉ USD năm 2004 đã tăng lên hơn 6 tỉ USD năm 2009. Dự kiến năm 2010 cũng đạt khoảng 6,5 tỉ USD cho dù đời sống của kiều bào gặp nhiều khó khăn do khủng hoảng tài chánh, tiền tệ.

Một xu thế nổi trội là sự trở về đất nước biểu diễn của các văn nghệ sỹ hải ngoại. Vài năm qua, đã có gần 400 nghệ sỹ về nước biểu diễn, hơn 200 bài hát mới được các nhạc sĩ hải ngoại sáng tác... Năm 2010, một loạt phim của các đạo diễn người Việt ở nước ngoài được thực hiện và trình chiếu trong nước như "Để mai tính" của Charlie Nguyễn, "Giao lộ định mệnh" của Victor Vũ, "Ngọc Viễn Đông" của Cường Ngô, "Em hiền như ma sơ" của Hoàng Thiên Trụ. Các diễn viên Dustin Nguyễn, Jonny Trí Nguyễn, Jennifer Phạm, Kathy Uyên... thường xuyên làm việc tại Việt Nam. Báo Sài Gòn tiếp thị ngày 03/9/2010 đã có bài viết nhan đề "Gia vị mới cho thị trường điện ảnh: Để Việt kiều tính" để khẳng định sự tham gia của kiều bào trong thị trường điện ảnh Việt Nam.

Hoạt động từ thiện, nhân đạo, chia sẻ khó khăn với đồng bào trong nước được kiều bào hưởng ứng dưới hình thức ủng hộ nạn nhân thiên tai, bão lụt, nạn nhân chất độc da cam, trẻ em bị bệnh tim bẩm sinh thông qua chương trình "Trái tim cho em"... Hàng năm, có rất nhiều chương trình, dự án nhân đạo tại Việt Nam do kiều bào khởi xướng hoặc trực tiếp tham gia như hoạt động của nhóm Việt kiều Pháp do ông Nguyễn Văn Công thành lập quyên góp tiền xây dựng hơn 100 cây cầu ở miền Tây Nam Bộ.

Ở những mức độ khác nhau, cộng đồng Việt Nam ở nước ngoài vẫn thường xuyên quan tâm, theo dõi tình hình phát triển kinh tế - xã hội trong nước, cuộc sống của gia đình, thân nhân, bạn bè, trăn trở với những cơ hội và thách thức của Việt Nam thời kỳ hội nhập cũng như sự phát triển của đất nước. Trí thức kiều bào chủ động đóng góp ý kiến, tư vấn, có nhiều bài viết, xây dựng đề án cải cách giáo dục, thông tin về khủng hoảng kinh tế, góp ý về phát triển kinh tế, hội nhập, tăng trưởng và phát triển bền vững thông qua các diễn đàn do chính phủ Việt Nam tổ chức. Đây không chỉ là dịp để các chuyên gia, trí thức kiều bào tư vấn, góp ý, nêu giải pháp cho nhiều vấn đề về phát triển kinh tế - xã hội, giáo dục - đào tạo của đất nước, mà còn là cơ hội để các cơ quan trong nước lắng nghe các ý kiến của kiều bào đóng góp vào việc xây dựng, bổ sung, hoàn thiện chính sách, biện pháp thu hút chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài xây dựng đất nước.

Một thực tế không thể phủ nhận là Việt Nam đang trở thành sân chơi chính cho nhiều cộng đồng Việt Nam ở các nước khác nhau. Mặc dù đóng góp đối với quê hương của người Việt tại Mỹ là khá lớn so với tỉ lệ chung của các cộng đồng Việt Nam ở nước ngoài, nhưng chưa thực sự tương xứng với tiềm năng vốn có. Người Việt sinh sống tại Hoa Kỳ đã lên tới 2,2 triệu người, là cộng đồng gốc châu Á lớn thứ 4 tại Hoa Kỳ, sau các cộng đồng gốc Hoa, Ấn Độ và Philippines, đứng trên các cộng đồng người Hàn Quốc, Nhật Bản, Pakistan, Thái Lan, Lào và Campuchia. Bà con có mặt ở khắp các tiểu bang và vùng lãnh thổ của Hoa Kỳ nhưng tập trung chủ yếu tại hai tiểu bang California và Texas. Khoảng hơn 200,000 người có trình độ đại học và trên đại học (chiếm hơn một nửa tổng số gần 400,000 trí thức, nhà khoa học kiều bào).

Là “con rồng, cháu tiên”, mỗi người chúng ta có trách nhiệm đóng góp để xây dựng quê hương đất nước hùng cường, để  mỗi bước ta đi có thể tự hào “Tôi là người Việt Nam”.

Tíến sĩ Nguyễn hữu Hoạt