Nhân dịp năm mới, BBT Dân Quyền xin được điểm lại một số sự kiện dưới con mắt nhìn của những người con xa xứ.

 

1. Năm bất ổn kinh tế

 

Năm 2010 là một năm có nhiều biến động với nền kinh tế Việt Nam. Trong khi tăng trưởng kinh tế quốc nội cả năm được dự báo ở mức 6,7%, cao hơn chỉ tiêu 6,5% được giới lập pháp đặt ra hồi đầu năm, lạm phát cả năm 2010 có thể sẽ ở mức 11,7%, vượt xa mục tiêu 8% mà Quốc hội Cộng sản ấn định.

 

Thu hút sự quan tâm nhất là biến động giá vàng và Mỹ kim tại quốc nội. Bloomberg dẫn nguồn tin từ Hãng Morgan Stanley loan báo rằng đồng nội tệ của Việt Nam đã mất giá 5,8% trong năm nay và một sự sụt giá hơn nữa trong năm 2011 là điều “rất có khả năng xảy ra”. Theo đánh giá của giới chuyên gia, biến động giá vàng và giá Mỹ kim tại quốc nội ít nhiều gắn liền với những diễn biến trên thị trường quốc tế do nhiều nguyên nhân, nổi bật là những lo ngại về khả năng hồi phục của nền kinh tế toàn cầu, cũng như sự thao túng của giới đầu cơ quốc tế và ẩn họa chiến tranh tiền tệ giữa các siêu cường.

 

Bất ổn không phải chỉ riêng với trường hợp Việt Nam. Theo một bản phúc trình mới được công bố của Liên Hợp Quốc, WESP 2011, các chính sách thắt chặt tài chính và nguy cơ chiến tranh tiền tệ đang là những yếu tố đe dọa quá trình hồi phục hậu khủng hoảng của các nước, trong đó đáng lo ngại nhất là mức tăng trưởng trì trệ của việc làm.

 

2. Hà Nội trong cạnh tranh và kiềm tỏa

 

Từ sau khi lên nắm quyền và chuyển ưu tiên chính sách sang khu vực Á châu, cạnh tranh và kiềm tỏa giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ chưa bao giờ gia tăng mạnh mẽ như năm 2010 vừa qua. Từ sau sự kiện tàu hải quân Cheonan của Nam Hàn bị ngư lôi đánh đắm và mới đây là sự kiện Bắc Hàn nã pháo vào đảo Yeonpyeong của Nam Hàn, Hoa Kỳ không ngừng củng cố sự hiện diện ở khu vực trong vai trò là người bảo vệ cho các đồng minh ở Đông Bắc Á, minh chứng bằng các đợt tập trận quy mô liên tiếp với Nam Hàn hồi tháng 7 và với Nhật Bản hồi đầu tháng 12 khiến Bắc Kinh tức tối và phản ứng bằng các cuộc tập trận quy mô.

 

Sự tranh giành ảnh hưởng giữa Hoa Kỳ và Trung cộng phản ánh khá rõ nét qua vấn đề biển Đông. Ngay sau khi Trung Quốc ngông cuồng tuyên bố nâng vấn đề biển Đông làm "lợi ích cốt lõi” ngang hàng với các vấn đề Đài Loan, Tây Tạng và Tân Cương, Mỹ cũng chẳng hề e dè với cam kết coi việc bảo vệ tự do hàng hải ở biển Đông là “lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ” như tuyên bố của bà Hillary Clinton tại Hà Nội hồi tháng 7.

 

Theo giới quan sát, không phải ngẫu nhiên Hoa Kỳ chọn Hà Nội để đưa ra những tuyên bố được cho là mạnh nhất từ trước tới nay về vấn đề biển Đông và phải chăng Washington đã nhận ra những liên quan mật thiết giữa nhu cầu kiềm tỏa tham vọng bành trướng của Bắc Kinh trên biển Đông với lợi ích quốc gia của mình.

Cũng có thể xem đây là thành công trong nỗ lực quốc tế hóa vấn đề biển Đông của Hà Nội. Trong bối cảnh Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á không thể tự thân ngăn chặn được tham vọng bá quyền của Bắc Kinh, tuyên bố của bà Hillary Clinton có ý nghĩa rất lớn.

 

3. Nhiệm kỳ chủ tịch luân phiên ASEAN 2010

 

Nếu có một điểm sáng đáng chú ý nhất trên chính trường quốc nội trong năm qua, đó chắc là thành công trên phương diện chính sách đối ngoại, trước hết là việc hoàn tất nhiệm kỳ Chủ tịch luân phiên của ASEAN "với sự thỏa mãn sâu sắc về những thành quả và hứng thú đã tạo dựng được thông qua những động thái ngoại giao khéo léo”.

Có 3 thành quả được nhiều quan sát viên quốc tế chia sẻ. Trước hết, đó là sự khôn khéo về ngoại giao của Hà Nội trước thách thức của Trung Quốc về vấn đề biển Đông, qua đó thu hút sự chú ý của báo giới quốc tế, nâng cao vị thế của ASEAN. Việc tổ chức thành công Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+) cũng là một kết quả đáng được ghi nhận, nhất là trong bối cảnh an ninh khu vực đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ và thách thức. Thứ ba là Diễn đàn Thượng đỉnh Đông Á (EAS) được tổ chức hồi tháng 10, với sự tham gia chủ động của Hoa Kỳ, với kỳ vọng EAS sẽ trở thành cơ cấu toàn khu vực thích hợp nhất cho chính sách của Mỹ với ASEAN là trung tâm.

4. 15 năm bang giao Mỹ – Việt

 

Tròn 15 năm kể từ khi bình thường hóa, quan hệ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam đang diễn tiến tương đối tích cực, đánh dấu bằng các chuyến công du tới Việt Nam của Tổng trưởng Quốc phòng Robert Gates và Ngoại trưởng Hillary Clinton. Sự trở lại Việt Nam, dù “chậm mà chắc chắn”, dường như đang là một phần không thể thiếu trong chính sách của Hoa Kỳ với khu vực châu Á. Về phần mình, thúc đẩy quan hệ với Hoa Kỳ được xem là đòi hỏi tất yếu với chính quyền Việt Nam, dù rằng việc thúc đẩy bằng cách nào đang là một chủ đề được bàn luận.

Theo Đại sứ Hoa Kỳ tại Hà Nội Micheal Michalak, người đã kết thúc nhiệm kỳ tại Việt Nam vào cuối năm 2010, quan hệ Mỹ - Việt hiện tại thực ra là quan hệ đối tác chiến lược, là “mối quan hệ tuyệt vời, vì chúng ta có những hợp tác rất tốt trong lĩnh vực giáo dục, thương mại, kinh tế và sự hợp tác giữa hai quân đội”.

5. Nóng bỏng bauxite Tây Nguyên

 

Sau sự kiện hồ chứa bùn đỏ ở Hung Gia Lợi bị vỡ hôm 4/10/2010, chuyện khai thác bauxite ở Tây Nguyên vốn tạo nhiều luồng dư luận quốc nội khác nhau trong năm 2009 lại trở lên “nóng” hơn. Một nhóm trí thức quốc nội, trong đó có nhiều cựu quan chức chính quyền, đã thảo một kiến nghị thư với chữ ký của trên 1.000 người, yêu cầu dừng các dự án khai thác bauxite ở Tây Nguyên.

Về vấn đề này, một quan chức đại diện cho Nhà nước Việt Nam cho hay địa hình Việt Nam khác với địa hình Hung Gia Lợi, hồ chứa bùn đỏ của Hung Gia Lợi được xây trên mặt đất phẳng, trong khi các hồ chứa của Việt Nam được ngăn thành các ô nhỏ, nằm trong lòng thung lũng, xung quanh có đồi cao bao bọc. Báo giới quốc nội dẫn lời ông Phạm Khôi Nguyên, Bộ Trưởng Tài Nguyên – Môi Trường cho hay công nghệ xây dựng hồ chứa bùn đỏ tại Hung Gia Lợi là của những năm 1942 trong khi Việt Nam lựa chọn công nghệ tiên tiến vào hàng bậc nhất thế giới.  Dù sao hai dự án ở Tân Rai và Nhân Cơ vẫn đang được tiếp tục và câu trả lời ai đúng, ai sai có lẽ chưa thể có trong ngày một ngày hai.

Nhà máy bauxite Nhân Cơ đang trong quá trình thi công.

6. Dấu ấn 1.000 năm Thăng Long

 

Kỷ niệm Nghìn năm Thăng Long - Hà Nội được đánh dấu bằng một đại lễ công phu, hoành tráng, sôi nổi và tốn kém nhất tại quốc nội. Nhiều công trình được nâng cấp, từ tượng đài Lý Thái Tổ đến Bảo tàng Hà Nội, con đường gốm sứ tới những cảnh tái hiện Lễ Đăng quang, Lễ dời đô, những màn biểu diễn nghệ thuật với sự tham gia của hàng chục ngàn nghệ sỹ, diễn viên.

Đại lễ đã để lại đằng sau nhiều lời bàn tán, chẳng hạn như phiên chất vấn của một số nghị sỹ về chi phí thực tế của đại lễ. Nhiều ý kiến cho hay mục tiêu lớn nhất của đại lễ, nhằm khơi dậy lòng tự hào dân tộc, giáo dục cho thế hệ trẻ hiện nay về lịch sử nghìn năm độc lập khỏi ách thống trị phương Bắc, truyền thống dựng nước và giữ nước của tiền nhân, đã chưa được đáp ứng như mong đợi. Ngoài ra, vụ tai nạn pháo bông tại Mỹ Đình cũng như thiên tai liên tiếp tại Trung bộ Việt Nam cũng đã ít nhiều ảnh hưởng tới không khí của dịp "nghìn năm có một” lần này.

7. Bê bối Vinashin

Việc Tập đoàn quốc doanh Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (Vinashin) đối mặt với nguy cơ vỡ nợ với món nợ khổng lồ xấp xỉ 90.000 tỷ đồng, tức khoảng chừng 4,5 tỷ Mỹ kim, được xem là sự kiện gây chấn động nhất trong chính giới quốc nội. Hàng loạt quan chức của Vinashin, mà trước tiên là ông Chủ tịch tập đoàn Phạm Thanh Bình, bị nhà chức trách bắt giam, trong khi giới lập pháp lên tiếng chất vấn vai trò Chính phủ của ông Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng.

Trong một diễn biến mới nhất theo loan báo của Credit Suisse, các chủ nợ quốc tế của Vinashin đã khước từ đề nghị gia hạn khoản nợ 60 triệu Mỹ kim, sẽ tới thời điểm thanh toán vào ngày 20/12. Việc chậm trễ thanh toán sẽ khiến Vinashin có thể bị coi là "vỡ nợ” và sẽ tạo hệ lụy xấu cho mức độ tín nhiệm của Việt Nam.

Theo đai diện Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam Victoria Kwakwa, giải quyết vấn đề Vinashin thế nào là trách nhiệm của Chính phủ Việt Nam và điều WB quan tâm là Hà Nội đã rút ra bài học gì từ quản lý khu vực kinh tế quốc doanh.

8. Vận động nghị trường theo hướng dân chủ hoá

Chính trường quốc nội năm 2010 chứng kiến sự nổi bật trong vai trò của quốc hội Việt Nam, trong vai trò giám sát sự điều hành chính phủ. Các phiên họp quốc hội giờ đây đã được truyền hình trực tiếp trong cả nước, mọi thành viên nội các bao gồm cả Thủ tướng đều phải ra điều trần trước Quốc hội.

Việc Quốc hội Việt Nam bỏ phiếu không thông qua dự án đường sắt cao tốc mà Chính phủ đệ trình hồi đầu năm, cũng như những tranh cãi gay gắt, công khai giữa nghị trường về dự án khai thác bauxite, hay trách nhiệm của chính phủ trong vụ bê bối Vinashin, được nhiều chuyên gia xem như là những dấu hiệu vận động theo hướng dân chủ hóa. Dân biểu Nguyễn Minh Thuyết đề nghị Quốc hội bỏ phiếu bất tín nhiệm Chính phủ, tuy nhiên kiến nghị này sau đó đã bị bác bỏ.

9. Năm của biến đổi khí hậu

Trong khi các phiên họp của nguyên thủ toàn cầu tại Calcun, Mexico, chẳng thu được mấy kết quả đáng chú ý, thì những quốc gia trong khu vực như Việt Nam, Phi Luật Tân, Nam Dương, tiếp tục phải chịu những hậu quả nặng nề từ biến đổi khí hậu. Chỉ trong tháng 10 vừa qua, Trung bộ Việt Nam đã phải hứng chịu 2 cơn lũ liên tiếp ập đến, hàng chục nghìn hộ dân nơi đây lâm vào cảnh "màn trời chiếu đất", nhiều vùng dân cư hiện vẫn bị mưa lũ bủa cô lập. "Lũ chồng lên lũ" đã gây thiệt hại về người và của hết sức nặng nề. Theo số liệu từ quốc nội lũ lụt tại miền Trung đã làm hơn 130 người thiệt mạng, hơn 2.000 nhà bị sập, cuốn trôi, 150.000 nhà bị ngập, hư hại, ước thiệt hại lên đến hàng chục triệu Mỹ kim.

Theo loan báo của Reuters, nhiều cuộc nghiên cứu liên tiếp đã báo động rằng Việt Nam là một trong những quốc gia trên địa cầu có nguy cơ bị tác động nhiều nhất do biến đổi khí hậu, như mực nước biển dâng cao, và khí hậu bất thường. Tuy nhiên, trong khi các cuộc thương thuyết đang diễn ra tại Cancun, Mexico để đặt nền móng cho một thỏa thuận nhằm giảm bớt hiện tượng tăng nhiệt địa cầu, thì Việt Nam chỉ mới ở trong giai đoạn đầu để lập ra kế hoạch hầu có thể thích nghi với những thay đổi đã xảy ra.

10. Giáo Sư Ngô Bảo Châu đoạt giải toán học danh giá

Tiếp theo năm 2009, Ngô Bảo Châu là cái tên được nhắc đến nhiều trong cộng đồng người Việt hải ngoại năm 2010. Ngày 19-8-2010, tin loan từ Hiệp hội toán học thế giới cho hay vị Giáo Sư mang song tịch Pháp – Việt này đã được trao giải Fields – giải thưởng toán học danh giá nhất thế giới. Ông là nhà toán học đầu tiên của Việt Nam đoạt giải thưởng Fields, đưa Việt Nam thành quốc gia Á châu thứ 2 sau Nhật Bản có người giành được giải thưởng này.

Giáo Sư Châu đã chứng minh thành công Bổ đề cơ bản của Langlands, một câu hỏi hóc búa không thể được giải đáp trong suốt 50 năm qua, qua đó tạo tiền đề để tạo các bước đột phá mới trong lĩnh vực toán học. Trước đó, thành tựu của Giáo Sư Ngô Bảo Châu đã đã được tạp chí Time vinh danh trong danh sách 10 khám phá khoa học quan trọng nhất của thế giới năm 2009.

Hoàng Hải.