Chợ  dành cho kẻ thất tình



    Một  ngày cuối tháng 3 âm lịch vừa qua, từ Hà Nội, phái đoàn du lịch chúng tôi mướn hãng lữ hành của Việt Nam một chiếc ô-tô để lên Hà Giang thăm nhà người bạn, kết hợp ghé chơi chợ tình Khâu Vai (xã Khâu Vai, huyện Mèo Vạc). Đường từ Hà Nội lên thị xã Hà Giang khá tốt, chỉ mất 6 tiếng cho quãng đường khoảng 300km. 6h sáng, chúng tôi rời thị xã Hà Giang, xe chạy thẳng một mạch lên Mèo Vạc. Trời mưa phùn, lạnh thấu xương, đường khó đi, toàn leo dốc, một bên là núi đá tai mèo, bên kia là vực sâu thẳm chầu chực nuốt chửng những tay lái non nớt. Đến được Mèo Vạc thì trời đã tối dù quãng đường chỉ chừng 160 km. Chúng tôi chọn khách sạn Hoa Cương làm nơi nghỉ với giá khá rẻ 220.000 đồng/đêm (khoảng 10 USD).



    Sáng hôm sau, trời tạnh mưa, le lói nắng. Một cảnh tượng hùng vĩ hiện ra, núi chồng lên núi. Khâu Vai nằm ở một ngọn núi phía xa xa. Chúng tôi đi tầm 10h sáng thì tới nơi. Chợ Khâu Vai nằm trên một mỏm đồi, đã đông kín người với đủ sắc màu quần áo sặc sỡ. Chợ mỗi năm chỉ mở một lần vào đêm 26, ngày 27 tháng 3 âm lịch. Báo chí Việt Nam ca ngợi đây là chợ tình nổi tiếng có một không hai ở Việt Nam, thậm chí còn độc đáo và hiếm có trên toàn thế giới. Người đến Khâu Vai không chỉ ở Hà Giang mà ở cả các địa phương khác của Việt Nam cũng lũ lượt kéo về. Xen giữa áo hoa rực rỡ của những chàng trai cô gái trẻ trung là những chiếc áo bạc màu, những ánh mắt có chút nếp nhăn ngóng trông giữa dòng người xuôi ngược. Họ lặng lẽ, âm thầm vì đã qua cái thời trẻ trung. Họ chìm khuất vì cũng đã qua cái thời yêu đương sôi nổi. Nhưng họ là nhân vật chính của phiên các phiên chợ tình: Những người tình cũ, những người yêu nhau mà không lấy được nhau.



    Mấy ai tin rằng trên mảnh đất địa đầu của dải đất Việt Nam, có những người sẵn sàng cùng vợ, cùng chồng mình đi tìm gặp… người yêu cũ ở phiên chợ độc nhất vô nhị tồn tại hàng ngàn năm này. Chợ tình Khâu Vai chỉ mở một lần trong năm vào ngày 27 tháng 3 âm lịch. Chẳng già làng, trưởng bản nào biết, chợ tình Khâu Vai có tự bao giờ. Chỉ biết, rất nhiều thế hệ người H’mông khắc khoải buồn, vui với những phiên chợ rất đời này. Biết ít hoặc nhiều, tường tận hoặc sơ qua, nhưng người đi chợ nào cũng biết truyền thuyết về chợ tình Khâu Vai. Chuyện kể rằng, từ rất xa xưa, có một chàng trai người H’mông yêu tha thiết một cô gái người Giáy. Nhưng trớ trêu thay, họ lại là con cháu của 2 dòng tộc vốn hiềm khích với nhau. Bị dòng tộc 2 bên ngăn cấm, họ dắt nhau bỏ trốn. Nào ngờ, cả 2 dòng tộc nọ cùng truy đuổi chàng trai và cô gái lên tận đỉnh Khâu Vai này. Cuối cùng, để tránh cho cuộc xung đột tang thương giữa 2 dòng tộc, chàng trai và cô gái quyết định chia tay. Nhưng tơ tình không dứt, họ thề nguyền với nhau, dù có lấy vợ, gả chồng thì mỗi năm cứ đến ngày 27-3 âm lịch sẽ gặp nhau trên đỉnh Khâu Vai. Mối ân tình thấu tận trời xanh nên khi họ chết đã trở thành những vị thần được nhà trời giao cho nhiệm vụ chăm lo những mối tình dang dở. Theo bà con ở Khâu Vai, ngày 27-3 âm lịch hàng năm, hai vị thần ấy về ngự tại Khâu Vai để tổ chức cho những cặp tình nhân dang dở gặp nhau.



 



    Điệu khèn tặng người ấy ở Khâu Vai. Ảnh: Xuân Trường



    Câu chuyện truyền thuyết này nghe có nét tương đồng với chuyện tình bi thảm của Romeo và Juliet hay mối tình xót xa của Ngư Lang và Chức Nữ… Nhưng có  điều nó không chỉ là truyền thuyết. Nó  vận vào đời thực và tạo nên một phiên chợ  tình truyền thống độc đáo của người H’mông cho đến tận bây giờ. Năm nào cũng vậy, bà con đồng bào H’mông, Giáy, Dao, Tày, Nùng… từ khắp các vùng miền trên dải Đông và Tây Bắc của Việt Nam băng rừng, vượt suốt về Khâu Vai với niềm mong mỏi gặp lại bạn tình xưa.



    Vui, buồn, hờn giận của người xưa khi gặp lại thì thi ca đã tốn biết bao bút mực để tả. Nhưng cái ân tình của những người chồng, người vợ ở phiên chợ này có lẽ hiếm người có cái duyên để tận kiến. Chúng tôi gặp một cặp vợ chồng già người H’mông ngồi buồn bã bên vệ đường. Hỏi ra mới biết, hai người từ tận Cao Bằng, vượt vài chục cây số sang Khâu Vai để tìm lại người yêu xưa cho ông chồng. Sắp tàn phiên chợ mà ông vẫn không tìm được “người bạn gái ấy” nên buồn. Bà thì lẳng lặng theo chồng, an ủi. Hỏi có ghen không, bà cười: “Ghen gì, mỗi năm chỉ có một ngày thôi!”. Thật là kỳ lạ, phiên chợ tình này hóa ra không chỉ là nỗi niềm của những người có duyên, không phận mà còn ngày hội của đồng cảm của những con người nơi đây với tình yêu của mỗi người? Phải chăng những người đến phiên chợ này không biết ghen? không có cảm xúc? Có lẽ không phải thế! Hình như cái tình của những con người ở đây đã trở thành một thứ ân tình, một nỗi cảm thông giữa con người với con người lớn hơn cả tình yêu đôi lứa. Đến chợ tình mà tình không bán, tình chẳng mua, có chăng là bán nụ cười, mua nước mắt và san sẻ những nỗi niềm mà thôi.



    Đường về của những phút chợ tàn, người ta lại thấy cảnh những người vợ nhẫn nại dìu chồng đang chếng choáng men say, hướng đôi mắt buồn khắc khoải, bước chệch choạc trên những mô đất mấp mô…



    Chợ bán men  tình 



    Tất nhiên, không phải phiên chợ tình nào của Việt Nam đều ngậm ngủi như thế. Có một kiểu chợ tình khác cũng rất phổ biến ở Tây Bắc Việt Nam theo mô thức của chợ tình SaPa (huyện SaPa, tỉnh Lào Cai). Tôi đã đến đây một lần hồi năm 2008.



    Trong cái rét tái tê dưới 0 độ C của một ngày đầu xuân, chợ tình Sapa vẫn nhộn nhịp. Chợ tình ở đây vui hơn, trẻ trung hơn bởi nó là nơi gặp gỡ, hò hẹn của những chàng trai, cô gái đang tuổi yêu đương và khao kháo tìm kiếm bạn tình. Chợ tình ở Sapa họp thường xuyên hơn ở Khâu Vai: Một tuần một lần vào buổi tối ngày thứ 7. Người lên chợ chủ yếu là đồng bào người Dao, người Mông ở Sapa và các huyện lân cận. Chợ tình ở Sapa không có người thất tình mà chỉ có những chàng trai, cô gái đi… tìm tình. Ngay từ sáng thứ 7, các ngả đường từ bản xa, bản gần về thị trấn đã lũ lượt người. Người lớn tuổi mang đến chợ những sản phẩm thêu, những trái lê, đào… trong vườn nhà để trao đổi với nhau và bán cho khách du lịch. Còn những cô, cậu thanh niên thì súng sính quần áo đẹp về chợ để chơi, để múa khèn và tìm người ưng ý. Chợ họp cả ngày cho đến nửa đêm tại sân vận động được xây khá đẹp ở trung tâm thị trấn.



    Cách đây hơn chục năm, các chàng trai thường tự mình mang khèn đến thổi tại chợ tình để làm quen với các cô gái. Nếu đã ưng bụng thì kéo vợ theo đúng tục của người H’mông. Vài năm gần đây, cảnh thổi khèn, kéo vợ dường như không còn xuất hiện ở những phiên chợ tình như thế này nữa. Những chàng trai, cô gái H’mông, Dao của ngày nay cũng vẫn mang khèn nhưng chỉ để… múa cho bạn tình xem theo tiếng nhạc phát ra từ chiếc radio mang theo mình. Có chút hiện đại và có phần có phần đáng tiếc vì có lẽ, các chàng trai, cô gái H’mông ngày nay không biết thổi khèn hay như ngày xưa nữa. Nhưng dù sao, tín hiệu tình yêu của họ vẫn là thật.

Những cậu trai H’mông múa khèn tặng bạn gái và  khách du lịch. Ảnh: Dân Quyền.



    Không biết vì khí hậu Sapa lạnh hay vì tình ắt phải có người say nên chợ tình không thể  thiếu rượu. Bởi khi đã thân chuyện, trai gái rủ nhau lên sân nhà thờ đá nói chuyện, đi ăn và đi uống rượu. Chỉ sau một vài chén rượu nồng, mặt trời đã mọc trên má của những cô gái H’mông xinh xắn.



    Khách du lịch đến với Sapa ngày càng đông, vì thế các phiên chợ tình dường như cũng đã “nhạt” tình dần. Người ta chú tâm nhiều đến việc bán hàng lưu niệm cho khách du lịch và biểu diễn những “pha” tỏ tình cho khách du lịch xem để… lấy tiền. Chị Lành, một người bán đồ nướng lâu năm mách nhỏ với khách: “Hết giờ chợ chính, khoảng tầm 11 rưỡi hoặc 12 giờ đêm mới có phiên chính thức chợ tình của người H’mông cơ!” Chợ dần tan vì khách du lịch không chịu nổi cái lạnh của đêm núi. Thị trấn trở về với cái vẻ trầm lặng vốn có của nó. Khuất sau những lùm cây, những lán nhỏ khuất gió, những cặp trai, gái, hoặc dăm ba cặp trai gái túm tụm nói chuyện, ánh mắt bẽn lẽn, đong tình.



    Phiên chợ tình dường như lúc này mới say…