Kinh tế đi trước, chính trị theo sau

Đàm phán Hiệp định TPP là một trong những điểm sáng hội nhập kinh tế của Việt Nam. (Nguồn: TPP-latercera)

Trong bối cảnh hiện nay, để phát triển nhanh và bền vững, Việt Nam không còn lựa chọn nào tốt hơn là phải tiếp tục quá trình hội nhập quốc tế một cách toàn diện và ngày càng sâu rộng hơn. Thực tế cho thấy trong năm qua Việt Nam đã chủ động hội nhập toàn diện vào nền kinh tế thế giới. Đáng chú ý, trong năm 2011 Việt Nam đã tích cực tham gia đàm phán Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) - một hiệp định thương mại tự do có tầm ảnh hưởng lớn và phạm rộng hơn nhiều so với Hiệp định Thương mại song phương (BTA). Nếu đạt được Hiệp định TPP, Việt Nam có thể đẩy mạnh xuất khẩu, cải thiện môi trường đầu tư, thu hút đầu tư nước ngoài mạnh hơn và giúp khởi động đàm phán FTA với Hoa Kỳ. Song song với đó, Việt Nam xúc tiến đẩy nhanh tiến độ đàm phán Hiệp định thương mại tự do (FTA) với Liên minh Châu Âu (EU) – một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của Việt Nam. Việc ký kết này đồng nghĩa với việc ký kết thương mại tự do với 27 quốc gia thành viên EU, giúp cho vị thể kinh tế của Việt Nam được cải thiện nhiều trên thế giới. 

Bên cạnh hoạt động tăng cường thương mại quốc tế, quan hệ đầu tư nước ngoài cũng được Việt Nam tăng cường triển khai. Năm 2011 có 52 quốc gia và vùng lãnh thổ có dự án đầu tư tại Việt Nam, đứng đầu là Hồng Kông, tiếp sau là Nhật Bản, Singapore, Nam Hàn, Trung Quốc. Trong số các công ty nước ngoài đầu tư vào Việt Nam có một số tập đoàn lớn của Hoa Kỳ như Abbott, AIG, Chevron, ConocoPhillips, ExxonMobil, Ford, General Electric… Việt Nam cũng đã chủ động hơn trong đầu tư ra nước ngoài với khoảng 600 dự án đầu tư nước ngoài. Ví dụ, Tập đoàn dầu khí Việt Nam góp vốn vào 24 dự án ở 17 nước trên thế giới để khai thác dầu; Tập đoàn viễn thông Viettel có mặt tại 5 nước.

Sự phát triển về kinh tế đã tạo điều kiện để Việt Nam mở rộng các hoạt động đối ngoại. Năm 2011 diễn ra dày đặc các chuyến công du của lãnh đạo Việt Nam tới các nước như một sự hiện thực hóa các chủ trương hội nhập đã đề ra của Hà Nội. Lãnh đạo hàng đầu của Cộng sản Việt Nam, Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng, đã có các chuyến thăm tới các nước Trung Quốc, Campuchia, Lào ngay sau khi nhậm chức, khẳng định chính sách đối ngoại hữu nghị, hòa bình với các nước. Với mục tiêu tăng cường hội nhập kinh tế quốc tế, ông Trương Tấn Sang, Chủ tịch Việt Nam, đã sang Hoa Kỳ tham dự Hội nghị APEC 19 (tháng 11) cùng với lãnh đạo các nền kinh tế thành viên dưới sự chủ tọa của Tổng thống B. Obama. Trước Hawaii, ông Sang đã có hàng loạt chuyến công du đến các nước Singapore, Malaysia, Philippines, Ấn Độ, Sri Lanka, Hàn Quốc... như một sự khẳng định nỗ lực thúc đẩy quan hệ với các đối tác đi vào chiều sâu, ổn định và bền vững của Việt Nam. Các hoạt động đối ngoại này đã giúp Việt Nam vừa tăng cường quan hệ với các nước lớn, tìm kiếm cơ hội mở mang thị trường xuất khẩu và ủng hộ Việt Nam về vấn đề biển Đông.  

Đẩy mạnh hợp tác an ninh, quốc phòng

Hợp tác an ninh, quốc phòng vốn là vấn đề nhạy cảm trong quan hệ của Việt Nam với các nước, nhưng vài năm gần đây Hà Nội đã đẩy mạnh hoạt động này. Năm 2011 tiếp tục chứng kiến nhiều sự kiện lớn trong hoạt động đối ngoại và hiện đại hóa quân đội Việt Nam.

 

mso-fareast-font-family:"Times New Roman";mso-ansi-language:EN-US;mso-fareast-language:
EN-US;mso-bidi-language:AR-SA">Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam tại Hội nghị Shangri-la 10

Ở phương diện đa phương, Việt Nam đã tích cực tham gia vào các tích cực tham gia và chủ trì tổ chức một số hội nghị quan trọng liên quan đến vấn đề an ninh, quốc phòng trong phạm vi khu vực cũng như toàn cầu, đáng chú ý là Đối thoại Shangri-la 10 tại Singapore, Hội nghị Tư lệnh hải quân ASEAN (ANCM-5) tại Hà Nội, Hội nghị lãnh đạo cảnh sát biển châu Á (HACGAM-7), Đại Hội đồng Interpol lần thứ 80… Thông qua các hội nghị trên Việt Nam thực hiện đa dạng hóa quan hệ với các nước, tranh thủ được các đối tác quốc tế tại các diễn đàn đa phương trong giải quyết các vấn đề quan trọng, trong đó có vấn đề biển Đông.

Quan hệ quốc phòng song phương giữa Việt Nam với một số đối tác tiếp tục được củng cố và cải thiện. Quan hệ quốc phòng của Việt Nam đối với Hoa Kỳ đã đi vào thực chất hơn và vượt qua những bước ngoặt quan trọng với việc hai nước đã ký thỏa thuận hợp tác y tế, thiết lập các cuộc giao lưu, hợp tác nghiên cứu y học quân sự vào tháng 8/2011; tổ chức Đối thoại chính sách quốc phòng Việt – Hoa Kỳ lần thứ 2 đã được tổ chức tại Washington vào tháng 9/2011 với sự tham dự của tướng Nguyễn Chí Vịnh – Thứ trưởng Quốc phòng Việt Nam, và ông Robert Scher – Phó Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ. Ngoài ra, Việt Nam cũng đã bước đầu tiến hành tiếp cận trang thiết bị quốc phòng phương Tây thay vì nguồn cung lâu nay chủ yếu phụ thuộc vào Nga và các nước Đông Âu khác với hợp đồng mua thủy phi cơ DHC-6 Twin Otter Series 400 từ Canada. Việt Nam cũng đã có các nỗ lực củng cố quan hệ quốc phòng song phương với các đối tác truyền thống như Nga, Belarus, Pháp, Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc…

Mở rộng giao lưu văn hóa, giáo dục

Danh ca Chế Linh, Hương Lan trong show diễn tại Hà Nội tháng 10.

Trên lĩnh vực văn hóa, Việt Nam đã có sự cởi mở hơn trong việc đưa các đoàn biểu diễn nghệ thuật truyền thống ra nước ngoài giao lưu và đón nhiều đoàn nghệ thuật các nước đến Việt Nam biểu diễn. Các hoạt động giao lưu văn hóa giữa Việt Nam với các nước Đan Mạch, Nhật Bản, Nga, Hàn Quốc, Campuchia… thường xuyên được tổ chức. Riêng đối với Hoa Kỳ, năm 2011 là năm cực thịnh của xu hướng ca sỹ hải ngoại về Việt Nam biểu diễn với mật độ dày đặc các show ca nhạc của Minh Tuyết, Quang Lê, Giao Linh, Thanh Tuyền, Tuấn Vũ, Phi Nhung, Chế Linh, Hương Lan… với sự cổ vũ nhiệt liệt của người hâm mộ trong nước. Xu hướng này cho thấy sức hấp dẫn của thị trường nghệ thuật Việt Nam và sự thành công của chính sách hội nhập trên lĩnh vực văn hóa của Việt Nam.

Trên lĩnh vực giáo dục đào tạo, Việt Nam đã hợp tác với các nước Hoa Kỳ, Anh, Úc, Pháp… để trao đổi phương pháp giảng dạy, tài liệu học tập, cử sinh viên đến các trường đại học của nhau để học tập. Tại Hoa Kỳ, theo báo cáo của Open Doors 2011, do Viện Giáo dục Quốc tế Hoa Kỳ xuất bản, số lượng sinh viên Việt Nam học tập tại các trường đại học và cao đẳng của Hoa Kỳ lên tới gần 15.000 người trong năm học hiện tại, đưa Việt Nam lên thứ 8 trong danh sách các nước có nhiều sinh viên học tại Hoa Kỳ. Đây là một sự cải thiện đáng kể so với vị trí thứ 20 cách đây chỉ 5 năm mà theo lời Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam David B. Shear bình luận “là một tín hiệu tích cực trong quan hệ giáo dục ngày càng phát triển mạnh giữa hai nước”.

Cùng với quá trình hội nhập, người Việt Nam cũng có những thay đổi về lối sống. Giới trẻ Việt Nam tiếp cận rất nhanh với các sản phẩm công nghệ hiện đại của Apple, Blackberry, HTC… ở các cửa hàng trong nước thay vì nhờ người quen đưa hàng “xách tay” từ nước ngoài về. Các quý bà, quý cô cũng đã trở nên “sành điệu” hơn với các thương hiệu thời trang nổi tiếng thế giới như D&G, Gucci, Armani, Micheal Kors, Levi’s… Rõ ràng, quá trình hội nhập đã tạo điều kiện cho người Việt mở mang đầu óc và được tiếp cận các thành tựu tiên tiến và các thương hiệu nổi tiếng thế giới.

Hà Nội được gì?

Những nỗ lực của Hà Nội trong năm 2011 đã mang lại những tín hiệu tích cực. Thước đo hữu hiệu nhất cho tốc độ thay đổi của Việt Nam là đường phố của Hà Nội, Sài Gòn. Mọi con đường của thành phố nườm nượp xe cộ. Cơ sở hạ tầng chưa theo kịp tốc độ phát triển của phương tiện khiến chính quyền Việt Nam đau đầu tìm biện phát kiềm chế ô tô, xe máy. Về phương diện chính trị, một điều hiển nhiên có thể thấy là vị thế ngoại giao của Việt Nam trên trường quốc tế được cải thiện. Tiếng nói của Việt Nam trên một số diễn đàn đã được cộng đồng quốc tế lắng nghe, ngay cả ông Simon Peres, Tổng thống Israel, trong lúc đang phải cân nhắc có đánh Iran hay không, cũng đã đến Việt Nam và bảy tỏ sự “ngưỡng mộ sâu sắc” đất nước và con người Việt Nam. Theo ông Vũ Khoan, cựu Phó Thủ tướng Việt Nam, “nếu không hội nhập, thì làm sao người ta đầu tư vào mình nhiều như thế, thị trường sao lại rộng được như thế, làm sao người ta viện trợ cho mình nhiều đến vậy... Hội nhập đã "làm đủ" trách nhiệm, phần còn lại là do mình.”

Tuy nhiên, điểm yếu nhất của Việt Nam chính là cơ cấu kinh tế lạc hậu, mô hình tăng trưởng thiên về chiều rộng hơn là chiều sâu. Nông nghiệp của Việt Nam chỉ tăng trưởng về lượng, còn giá trị rất thấp. Cũng là gạo nhưng gạo Thái Lan giá trị hơn nhiều. Cà phê cũng xuất khẩu ngang ngửa với Columbia và các nước Mỹ La tinh, nhưng không chế biến được, chỉ là bán cà phê thô. Ngoài ra, sự thiếu minh bạch và yếu kém trong quản lý cũng là những rào cản sự hội nhập của Việt Nam.

Nhìn một cách tổng thể, bên cạnh những kết quả bước đầu, chính quyền Việt Nam còn phải làm nhiều hơn nữa trong thời gian tới để mang lại hiệu quả cho tiến trình hội nhập quốc tế. Đây là một hành trình khó, đòi hỏi sự tham gia tích cực không chỉ của người Việt Nam ở quốc nội mà cả của cộng đồng Việt Nam hải ngoại. Khát vọng “hóa rồng” liệu có trở thành hiện thực hay không tùy thuộc vào mỗi người Việt Nam.