NATO hiện nay với 29 quốc gia thành viên đang đứng trước những vấn đề nan giải.

Âu Châu chỉ đóng góp 26% cho ngân sách phòng thủ của Nato.Trong thực tế, sức mạnh quân sự của chúng ta thua kém Hoa Kỳ rất xa. Jens Stoltenberg,Tổng Thư Ký NATO, đã cảnh báo như vậy.

Nếu bây giờ Hoa Kỳ quyết định đặt thêm trách nhiệm lên vai của Âu Châu thì sự việc sẽ trở nên rất nghiêm trọng. Âu Châu chưa đủ khả năng để tự bảo vệ mình trước những đe dọa chiến tranh quy ước, ví  dụ như đến từ Nga,theo lời của Dick Zandee. Ông nguyên là Trưởng  Phòng Kế Hoạch (Head of the Planning & Policy Unit) trong Hội Đồng Phòng Thủ Âu Châu ( The European Defence Agency ) và hiện  là chuyên gia đang làm việc tại Học Viện Clingendael  ở Hà Lan.

Các cuộc thảo luận về an ninh và phòng thủ  Âu Châu lại bùng phát mạnh sau khi tân tổng thống Mỹ Donald Trump lớn tiếng chỉ trích Âu Châu đã hút máu Hoa Kỳ và sẽ không hậu thuẫn quốc gia đồng minh nào trong khối Nato  không trả đủ chi phí dành cho vìệc phòng thủ như đã thỏa thuận trong hội nghị của NATO năm 2014.

Thủ tướng Anh Theresa May và cựu tổng thống Mỹ Barack Obama cũng đã từng lên tiếng yêu cầu Âu Châu phải đóng góp nhiều hơn. Anh và Hoa Kỳ là 2 trong số 5 quốc gia trong khối Nato đã dành 2% tổng sản lượng quốc gia (GNP) cho chi phí phòng thủ của NATO.  

Theo ước tính năm 2016,Hoa Kỳ đã gánh trên 70% chi phí phòng thủ cho Nato mặc dù dân số của các quốc gia thành vìên đông hơn Hoa Kỳ rất nhiều. Thật không hợp lý nếu Hoa Kỳ phải mang một phần lớn gánh nặng như thế, cũng theo lời của ông Jens Stoltenberg.

DANH SÁCH 10 QUỐC GIA ĐÓNG GÓP ÍT NHẤT CHO VIệC PHÒNG THỦ CỦA NATO TRONG NĂM 2016:

-         Luxembourg                   0,4%

-         Belgium                           0,9%

-         Spain                                0,9%

-         Slovenia                           0,9%

-         Canada                                1%

-         Unganda                             1%

-         Czech Republic                  1%

-         Italy                                   1,1%

-         Slovakia                            1,2%

-         Denmark                          1,2%

-         USA                                   3,6%

 Nguồn: NATO  (ước tính 2016)

Năm 2014 tại Wales, các quốc gia thành viên đã thỏa thuận định mức dành cho việc phòng thủ là 2% GNP và mục tiêu này sẽ phải đạt được trong vòng 10 năm. Cho đến nay, đây vẫn là một thách đố lớn đối với nhiều quốc gia trong khối.

NATO còn phải đối mặt với cái kho vũ khí rối như mớ bòng bong của mình.  Trong khi Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ chỉ tập trung mua một vài loại vũ khí, chiến cụ và hệ thống điều hành để xử dụng chung cho quân đội của họ thì các quốc gia Âu Châu lại sở hữu cái kho vũ khí đủ các kiểu,các loại, nhãn hiệu và chi tiết kỹ thuật khác nhau.

Hoa Kỳ có 1 loại xe tăng tấn công. Âu Châu có 19 loại. Hoa Kỳ có 4 loại khu trục hạm và tàu chiến. Âu Châu có 29. Chính việc này đã dẫn đến sự khác biệt càng lúc càng lớn giữa Hoa Kỳ và Âu Châu. 

SỐ LIỆU VÀI LOẠI CHIẾN CỤ CỦA HOA KỲ VÀ ÂU CHÂU

                                                                      Hoa Kỳ                     Âu Châu

-         Chiến xa                                                   1 loại                 14 loại

-         Xe tăng tấn công                                       1                         19

-         Đại bác 155mm                                         3                         15

-         Phản lực cơ chiến đấu                              6                         16

-         Trực thăng chiến đấu                                2                           5

-         Hỏa tiển hải đối hải                                   1                         11

-         Hỏa tiễn không đối không                          3                         13

Số liệu của Mckinsey & Company còn cho thấy Âu Châu có 154 hệ thống vũ khí trong khi Hoa Kỳ chỉ có 27.                                                                                                                     

Theo Stoltenberg, ngân sách quốc phòng sẽ bớt tốn kém nếu các quốc gia cùng đầu tư mua chung một số lượng lớn chiến cụ và giảm bớt các loại vũ khí khác nhau vì như thế sẽ được rẻ hơn và việc xử dụng cũng sẽ đơn giản và dễ dàng. Việc sở hữu quá nhiều loại chiến cụ khác nhau sẽ làm giảm khả năng tác chiến vi gây thêm khó khăn cho việc phối hợp hoạt động chung các hệ thống hiện có và cho sự cộng tác bảo trì,phân phối linh phụ kiện và nghiên cứu phát triển.

Zandee đã đưa ra một ví dụ ở Afghanistan để minh họa chuyện các thiết bi khác nhau đã làm cho các cuộc hành quân  trở nên phức tạp như thế nào.Trong một cuộc hành quân,khi  hơn 100,000 lính NATO đã có mặt ở Afghanistan, quân đồng minh vẫn chưa thiết lập được một kênh liên lạc chung trên toàn quốc hay ngay tại các địa phương. Ở vùng phía nam Afghanistan, nơi quân đội Anh được giao trách nhiệm,một cấp chi huy đã phải xử dung 8 máy vi tính khác nhau để liên lạc với các cánh quân .Các máy vi tính này chỉ được thay vào giai đoạn cuối của cuộc hành quân.

Zandee cũng nói rằng thật khó để có thể biết đượcc Âu Chău đã thiệt hại bao nhiêu với một nền kỹ nghệ quân sự rời rạc,không thống nhất và với các trang thiết bị đã không hoạt động hiệu quả.  Một số bài nghiên cứu đã ước tính sự thiệt hại từ 20% đến 25% và có thể còn cao hơn nữa.

Zandee cho rằng vấn đề này có 2 nguyên nhân.Trước hết là do những đòi hỏi trong bản soạn thảo,các chi tiết kỹ thuật dành cho các trang thiết bị mới cùng với nguyên vật liệu mang tính cách cá biệt của từng quốc gia để rồi cuối cùng mỗi quốc gia có cách giải quyết thay đổi khác nhau.

Một ví dụ điển hình là loại máy bay trực thăng NH-90. Các quốc gia đều dùng loại trực thăng tiêu chuẩn này để chuyển quân. Tuy vậy các quốc gia cũng đều muốn thay đổi chi tiết theo ý mình nên cuối cùng chúng ta có đến 24 phiên bản khác nhau.

Lý do thứ hai là hầu hết các quốc gia đều có nền kỹ nghệ quốc phòng riêng nên luôn muốn chiếm thế thượng phong.

Cả Stoltenberg và Zandee đều cho rằng mọi việc đang diễn ra theo chiều hướng tích cực. Cùng cộng tác và sát nhập kỹ nghệ đang có trong chương trình nghị sự. Nhiều quốc gia đang  mua sắm chiến cụ chung. Hà Lan và Bỉ đã đặt mua chung tàu dò mìn và chiến hạm. Tuy nhiên diễn biến này vẫn còn quá chậm chạp so với những biến động về an ninh trên thế giới hiện nay.     

Sự kiện Trump đắc cử ở Mỹ và Anh rời khỏi Liên Minh Âu Châu (EU) đã khiến một số nhà lãnh đạo cao cấp của EU muốn làm sống lại ý tưởng thành lập một QUÂN ĐÔI EU. Một EU không USA.  

Hoàng Minh Hải