Sự tham gia ngày càng tích cực của công nghệ đang dần hiện thực hóa ước mơ được an dưỡng trong chính ngôi nhà của mình ở những người cao tuổi.

Bác sĩ Megan Jack, một phẫu thuật viên thần kinh tại thành phố Cleveland (Mỹ), thường xuyên phải làm việc từ 60 đến 70 giờ mỗi tuần. Những lúc ở trong phòng mổ, chị gần như hoàn toàn "cắt đứt" liên lạc với thế giới bên ngoài.

Điều này khiến việc chăm sóc người mẹ 76 tuổi - vốn đang sống tại một căn hộ riêng trong khuôn viên nhà chị, cách bệnh viện 30 phút lái xe - trở nên vô cùng khó khăn.

Để chăm sóc mẹ mình, một bệnh nhân Alzheimer, Bác sĩ Jack đã nhờ đến sự hỗ trợ của một loạt công cụ công nghệ cao, trong đó có những thứ thậm chí chưa từng tồn tại vài năm trước. Chị quản lý việc uống thuốc của mẹ qua hộp thuốc thông minh, thay đổi kênh TV bằng ứng dụng, gửi lời nhắc lịch hẹn qua bảng tin kỹ thuật số, và với sự đồng ý của bà, chị còn lắp camera để tiện việc trao đổi cũng như giám sát.

"Những công cụ này vô cùng giá trị. Tôi vừa có thể đảm bảo mẹ được an toàn, mọi việc vẫn ổn thỏa, mà vẫn mang lại cho bà sự độc lập và tự do mà bà xứng đáng có được", Bác sĩ Jack chia sẻ, đồng thời tiết lộ công nghệ hỗ trợ người già đã giúp chị "lồng ghép việc chăm sóc mẹ vào cuộc sống, thay vì để việc chăm sóc chiếm trọn hoàn toàn đời tư".

Sự bùng nổ của "Age Tech"

Dân số nước Mỹ đang già hóa nhanh chóng, với khoảng 11.000 người ước tính bước sang tuổi 65 mỗi ngày. Theo khảo sát mới nhất năm 2024 của Hiệp hội Người hưu trí Mỹ (AARP), có đến 75% người trên 50 tuổi mong muốn được sống những năm tháng cuối đời tại nhà thay vì vào viện dưỡng lão hay các cơ sở chăm sóc tập trung.

Để hiện thực hóa mong muốn đó, lĩnh vực "công nghệ hỗ trợ người già" (Age Tech) đã ra đời. Các chuyên gia cho rằng những công cụ này đang giúp nhà ở trở nên an toàn hơn và xoa dịu nỗi lo của những người con bận rộn hoặc sống xa cha mẹ.

Bà Emily Nabors, Giám đốc Đổi mới tại Hội đồng Quốc gia Mỹ về Lão hóa, nhận định: "Công nghệ đang giúp lấp đầy những khoảng trống quan trọng". Hiện nay, khoảng 25% người chăm sóc đang giám sát người thân từ xa qua ứng dụng, video hoặc thiết bị đeo, con số này tăng gần gấp đôi so với 5 năm trước.

"Chúng ta từng nói ngôi nhà là nơi chăm sóc sức khỏe của tương lai, nhưng thực tế, điều đó đã hiện hữu ngay bây giờ," bà Nabors khẳng định.

Hiện tại, có hơn 700 công ty tham gia vào liên minh AgeTech Collaborative của AARP. Trong 4 năm qua, các công ty khởi nghiệp trong nhóm này đã huy động được gần 1 tỷ USD vốn đầu tư.

Sản phẩm của các công ty này cũng rất đa dạng, từ khung tập đi thông minh, kính hỗ trợ hiển thị phụ đề trực tiếp cho người khiếm thính, đến dịch vụ hỗ trợ kết nối người già với tài xế và giao hàng mà không cần dùng điện thoại thông minh.

Lan tỏa từ cấp địa phương

Dù thừa nhận những rào cản về chi phí và khả năng tiếp cận (như thiếu internet tốc độ cao ở vùng nông thôn), bà Nabors cho rằng các cơ quan hỗ trợ người cao tuổi tại địa phương chính là nguồn lực quan trọng giúp tư vấn hoặc cung cấp thiết bị miễn phí.

Chẳng hạn, cô Janet Marasa từ thành phố New York đã nhờ cơ quan địa phương hỗ trợ một chú chó robot miễn phí cho người mẹ 80 tuổi bị sa sút trí tuệ. Chú chó, được đặt tên là Sabrina, giúp bà cụ cảm thấy có lý do để thức dậy mỗi sáng và mang lại sự tương tác mà người con bận rộn của cụ không thể túc trực 24/7.

Dù sống cùng mẹ nhưng vì phải làm việc toàn thời gian cho chính quyền quận, Janet không thể ở bên bà mọi lúc mọi nơi. "Chú chó mang lại sự an ủi và tương tác mà tôi không thể đáp ứng được từng giây từng phút", cô bộc bạch, "Nó giúp mẹ tôi có cảm giác sở hữu một thứ gì đó hoàn toàn thuộc về riêng mình".

Tại quận Broward, bang Florida, nơi số lượng cư dân trên 85 tuổi dự kiến sẽ tăng gần gấp 3 trong vài thập kỷ tới, cơ quan hỗ trợ người cao tuổi địa phương đã tận dụng nguồn ngân sách từ tiểu bang, liên bang cùng các khoản tài trợ tư nhân để cung cấp công nghệ miễn phí cho gần 4.000 người cao tuổi.

“Tiềm năng (của Age Tech) là vô hạn. Thật tuyệt vời khi được chứng kiến những công nghệ mới ra đời nhanh chóng đến vậy", Bà Charlotte Mather-Taylor, giám đốc điều hành cơ quan hỗ trợ người cao tuổi quận Boward, nhận định, "Tôi tin rằng điều này không chỉ mang lại lợi ích to lớn cho người cao tuổi, mà còn hỗ trợ đắc lực cho cả những người đang chăm sóc họ”.

Trí tuệ nhân tạo nhập cuộc

Bà Laurie Orlov, người sáng lập trang blog Aging and Health Technology Watch, lưu ý rằng ngay cả những công nghệ thông dụng như TV, điều hòa điều khiển từ xa hay chuông cửa thông minh cũng có thể được tùy chỉnh để giúp người già sống độc lập lâu hơn.

"Tất cả các công nghệ đều có thể được tùy chỉnh để giúp người cao tuổi sống lâu hơn tại nhà và giúp các thành viên trong gia đình cảm thấy thoải mái, hoặc ít nhất là chấp nhận điều đó", bà Orlov cho hay.

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) càng thúc đẩy xu hướng này. Nhiều người cao tuổi hiện nay có thể tự sử dụng AI để giải đáp các thắc mắc về thời tiết hay thuốc men. Thậm chí, AI còn có khả năng nhận diện các thay đổi bất thường trong sinh hoạt, như việc thay đổi cách nói chuyện hay số lần ra ngoài đường trong ngày, để cảnh báo sớm về tình trạng suy giảm nhận thức cho người nhà.

Một ví dụ điển hình của công nghệ này là ElliQ, một robot tích hợp AI có hình dáng như chiếc đèn bàn và có màn hình. Cách đây hơn 1 năm, cụ Bill Castellano, 90 tuổi và đang sống một mình, được một tổ chức phi lợi nhận địa phương tặng một robot ElliQ. Kể từ đó, cụ xem món quà này như một người bạn thực thụ.

Bà Camille Wolsonovich, con gái cụ Bill Castellano, tiết lộ cha mình thường dựa vào các hướng dẫn từ ElliQ để điều chỉnh giờ giấc tập thể dục, uống nước, và thậm chí cả việc tán gẫu hay chơi trò đố vui. "Con robot ấy là một người bạn tuyệt vời. Ai xung quanh tôi cũng đều muốn có một thứ như vậy", cụ Bill chia sẻ.

Những trăn trở về sự riêng tư

Dù Age Tech mang lại nhiều lợi ích đối với các xã hội đang già hóa dân số, nhiều chuyên gia như Tiến sĩ Clara Berridge từ Đại học Washington (Mỹ) cũng bày tỏ lo ngại về vấn đề quyền riêng tư của lĩnh vực này. Bà chỉ ra rằng nhiều sản phẩm công nghệ dành cho người cao tuổi hiện nay chưa chịu sự điều chỉnh của các luật bảo mật y tế, dù chúng thu thập rất nhiều dữ liệu nhạy cảm.

Ngay cả khi một sản phẩm công nghệ không đem dữ liệu cá nhân của người già đi rao bán, Tiến sĩ Berridge cho rằng tính đạo đức của những công cụ này vẫn là một dấu hỏi lớn. "Những người chăm sóc cần nhận thức rõ rằng việc sử dụng các công nghệ mới để thu thập thêm thông tin về một ai đó cũng đồng nghĩa với việc đang can thiệp sâu hơn vào đời tư của họ", bà nhấn mạnh.

Hơn nữa, vị tiến sĩ còn cảnh báo việc bị giám sát quá mức có thể khiến người cao tuổi cảm thấy bị "trẻ con hóa" và không còn không gian riêng tư ngay trong chính ngôi nhà của mình. Nhiều khảo sát cho thấy con cái thường có tâm lý đánh giá thấp khả năng hiểu biết công nghệ của cha mẹ và đôi khi không hỏi ý kiến họ khi ra quyết định.

Để ngăn ngừa những nguy cơ tiềm tàng, Tiến sĩ Berridge khuyến khích các gia đình nên có những cuộc trò chuyện thẳng thắn, tôn trọng quyền riêng tư của cha mẹ và xem việc lên kế hoạch sử dụng công nghệ là một phần tất yếu của quá trình chuẩn bị cho tương lai.

"Nếu bạn đang bắt đầu một hành trình dài để hỗ trợ người thân cho đến những năm tháng cuối đời, thì việc dành thời gian để thấu hiểu những lo âu và ưu tiên của nhau chính là một sự đầu tư vô cùng xứng đáng", bà kết luận.