Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đặt ra yêu cầu tạo bước chuyển mạnh mẽ về chất lượng tăng trưởng, đổi mới cách thức huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn lực phát triển. Với vị trí là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, một trong những đầu tàu kinh tế của cả nước, Hà Nội đang đứng trước yêu cầu không chỉ duy trì tốc độ tăng trưởng cao mà còn phải tiên phong chuyển đổi mô hình phát triển.

Khơi thông nguồn lực từ những điểm nghẽn

Theo Nghị quyết về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030 được HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII thông qua ngày 28/3/2026, Thủ đô đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân từ 11%/năm trở lên; GRDP bình quân đầu người trên 12.000 USD; kinh tế số chiếm khoảng 40% GRDP và tổng vốn đầu tư thực hiện trên địa bàn đạt khoảng 5 triệu tỷ đồng.

Những mục tiêu cao này đòi hỏi Hà Nội không thể chỉ dựa vào gia tăng vốn, khai thác đất đai hay mở rộng quy mô nền kinh tế. Điều quan trọng hơn là giải phóng những nguồn lực đang bị ách tắc, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực hiện có; đồng thời đưa khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn nhân lực chất lượng cao và hiệu quả quản trị trở thành những động lực chủ yếu của tăng trưởng.

Một trong những vấn đề cốt lõi đối với Hà Nội hiện nay không chỉ là có bao nhiêu nguồn lực mà quan trọng hơn là các nguồn lực đó được khai thác và đưa vào nền kinh tế như thế nào. Thủ đô có lợi thế về vị trí, quy mô thị trường, đất đai, nguồn nhân lực, hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu, cộng đồng doanh nghiệp và khả năng thu hút đầu tư. Tuy nhiên, một phần nguồn lực vẫn bị ách tắc trong những dự án chậm triển khai, quỹ đất chưa được sử dụng hiệu quả, thủ tục đầu tư kéo dài hoặc các công trình hạ tầng chậm tiến độ.

Quy mô nguồn lực cần huy động để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số là rất lớn. Theo UBND thành phố Hà Nội, để đạt mức tăng trưởng GRDP 11% trong năm 2026, thành phố cần tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 730 nghìn tỷ đồng. Trong số đó, đầu tư khu vực nhà nước khoảng 220 nghìn tỷ đồng, riêng đầu tư công khoảng 126 nghìn tỷ đồng; vốn của doanh nghiệp tư nhân và người dân khoảng 470 nghìn tỷ đồng; vốn đầu tư nước ngoài khoảng 40 nghìn tỷ đồng.

Những con số này cho thấy khu vực tư nhân và người dân giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong bài toán tăng trưởng của Thủ đô. Nguồn vốn 470 nghìn tỷ đồng dự kiến từ khu vực này chiếm gần hai phần ba tổng vốn đầu tư toàn xã hội mà Hà Nội cần huy động trong năm 2026. Vì vậy, tăng trưởng hai con số sẽ khó đạt được nếu nguồn lực trong dân và doanh nghiệp không được khơi thông.

Một dư địa khác đến từ việc tháo gỡ các dự án tồn đọng. Theo tính toán được thành phố công bố, nếu trong năm 2026 triển khai được khoảng 50% số dự án sử dụng đất chậm triển khai thì có thể đóng góp thêm khoảng 100 nghìn tỷ đồng vào vốn đầu tư toàn xã hội. Đây là nguồn lực rất đáng kể, tương đương gần 14% tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội của thành phố trong năm.

Điều đó cho thấy xử lý các dự án tồn đọng không đơn thuần là câu chuyện quản lý đất đai hay giải quyết thủ tục hành chính mà trực tiếp liên quan đến khả năng tạo nguồn lực cho tăng trưởng. Một dự án được tháo gỡ thủ tục để tiếp tục triển khai đồng nghĩa với một dòng vốn được đưa trở lại nền kinh tế; một khu đất chậm sử dụng được xử lý hiệu quả sẽ tạo thêm giá trị; một công trình hạ tầng được đẩy nhanh tiến độ có thể mở ra không gian mới cho đầu tư, đô thị, thương mại và dịch vụ.

Chuyển hóa theo cách nhìn nhận mới

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, mục tiêu tăng trưởng GRDP từ 11% trở lên thể hiện quyết tâm rất cao của Hà Nội. Để biến quyết tâm đó thành kết quả thực tế, vấn đề quan trọng là chuyển hóa quyết tâm chính trị thành thể chế minh bạch, thủ tục nhanh hơn, trách nhiệm rõ ràng hơn và kết quả có thể kiểm tra, giám sát.

Cụ thể, mỗi dự án, mỗi điểm nghẽn cần được xác định rõ vướng mắc nằm ở đâu, thuộc thẩm quyền cơ quan nào và thời hạn xử lý ra sao. Phân cấp, phân quyền phải đi cùng trách nhiệm của người đứng đầu, hạn chế tình trạng một dự án phải trải qua nhiều tầng nấc thủ tục nhưng không xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm cuối cùng.

PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng, đất đai cũng cần được nhìn nhận theo cách mới. Thay vì chủ yếu coi đất là nguồn thu ngân sách, Hà Nội cần coi đây là nguồn lực kiến tạo không gian phát triển dài hạn. Khi các tuyến vành đai, cầu vượt sông Hồng, đường sắt đô thị và các trục giao thông mới được triển khai, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở bản thân công trình. Nếu quy hoạch giao thông được kết nối với quy hoạch đô thị, thương mại và dịch vụ, những dự án này có thể mở ra các cực tăng trưởng mới.

Phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), khai thác không gian quanh các nhà ga đường sắt đô thị, không gian hai bên sông Hồng và các khu đô thị mới vì thế là những dư địa để Hà Nội chuyển dần từ khai thác giá trị đơn thuần của đất sang khai thác giá trị của không gian phát triển.

Theo các chuyên gia, trong quá trình tăng trưởng, đầu tư công phải đóng vai trò dẫn dắt. Hiệu quả đầu tư công không thể chỉ được đánh giá bằng tỷ lệ giải ngân mà quan trọng hơn là khả năng tạo nền tảng hạ tầng, mở không gian phát triển và kích hoạt các nguồn lực xã hội.

Hà Nội đang triển khai nhiều dự án hạ tầng chiến lược như Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, các cầu vượt sông Hồng, đường sắt đô thị và các trục giao thông kết nối vùng. Khi hạ tầng được hình thành, tác động không dừng lại ở việc giải quyết nhu cầu giao thông mà còn kéo theo các dự án đô thị, thương mại, dịch vụ, logistics và sản xuất. Bởi vậy, đầu tư công cần thực sự trở thành “vốn mồi”, ưu tiên những dự án có sức lan tỏa và khả năng thu hút nguồn vốn xã hội lớn.

Cùng với đó, tạo dựng niềm tin cho doanh nghiệp là điều kiện để đưa nguồn lực tư nhân vào nền kinh tế. Doanh nghiệp cần một môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, có khả năng dự báo; thủ tục rõ ràng và thời gian xử lý hợp lý. Một dự án phải chờ nhiều năm để hoàn thành thủ tục không chỉ làm doanh nghiệp mất cơ hội mà còn khiến nguồn lực xã hội bị lãng phí. Bởi vậy, cải cách hành chính cũng chính là một giải pháp kinh tế. Thời gian giải quyết thủ tục được rút ngắn đồng nghĩa với chi phí của doanh nghiệp được giảm xuống; một dự án được tháo gỡ đồng nghĩa với một dòng vốn có cơ hội trở lại nền kinh tế; những rào cản không cần thiết được loại bỏ sẽ mở thêm không gian cho đầu tư, sản xuất và kinh doanh.

Phát huy lợi thế, tận dụng cơ chế đặc thù

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, Hà Nội cần rà soát đầu tư công một cách triệt để, đồng thời tăng cường thu hút FDI, thúc đẩy xuất khẩu và đặc biệt ưu tiên mạnh hơn cho đầu tư tư nhân.

Hà Nội có lợi thế từ quy mô thị trường, sức mua của người dân, lượng khách du lịch trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, thành phố cần hướng mạnh hơn vào những ngành có khả năng tạo giá trị gia tăng cao như công nghệ số, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và phần mềm. Tăng trưởng không chỉ đến từ việc có thêm vốn hay thêm doanh nghiệp mà quan trọng là có những doanh nghiệp năng suất cao hơn, sản phẩm có hàm lượng công nghệ lớn hơn và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Thước đo của đổi mới mô hình phát triển không chỉ nằm ở số lượng cơ chế, chính sách được ban hành mà cần thể hiện bằng kết quả cụ thể: bao nhiêu dự án tồn đọng được tháo gỡ; bao nhiêu vốn đầu tư được đưa vào nền kinh tế; thời gian thực hiện thủ tục được rút ngắn bao nhiêu; bao nhiêu kết quả nghiên cứu được thương mại hóa; năng suất lao động và đóng góp của các nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng được nâng lên như thế nào.

Đặc biệt, Hà Nội cần tận dụng hiệu quả những cơ chế, chính sách đặc thù dành cho Thủ đô để thử nghiệm các mô hình phát triển mới. Cơ chế đặc thù chỉ thực sự phát huy giá trị khi tạo ra kết quả khác biệt, giúp thành phố xử lý nhanh hơn những điểm nghẽn mà cơ chế thông thường chưa giải quyết được.

Mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân từ 11%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030 tạo áp lực lớn nhưng đồng thời là động lực để Hà Nội đổi mới nhanh hơn. Nếu tiếp tục dựa chủ yếu vào gia tăng vốn đầu tư, khai thác đất đai và mở rộng quy mô, dư địa tăng trưởng sẽ ngày càng hạn chế. Con đường bền vững hơn phải dựa vào nâng cao năng suất, khoa học - công nghệ, kinh tế số, đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả sử dụng các nguồn lực.

Khi thể chế thực sự trở thành động lực; đầu tư công dẫn dắt được đầu tư xã hội; đất đai được khai thác gắn với tái cấu trúc không gian đô thị; kinh tế tư nhân có thêm cơ hội phát triển; khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo được chuyển hóa thành năng suất, Hà Nội sẽ có nền tảng tạo bước chuyển thực chất về chất lượng tăng trưởng.

Đó cũng là cách Hà Nội cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam, không chỉ đặt ra mục tiêu tăng trưởng cao hơn mà quan trọng hơn là hình thành phương thức mới để tạo ra, huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực, tạo nền tảng phát triển nhanh, bền vững và tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm, động lực, cực tăng trưởng quan trọng của cả nước trong kỷ nguyên phát triển mới.