Theo các chuyên gia, đô thị vận hành bằng các tác nhân trí tuệ nhân tạo (AI) được kỳ vọng giúp chuyển từ phát hiện, cảnh báo sang phối hợp xử lý các vấn đề đô thị, hướng tới smart city.

Sáng 9/10 tại Hà Nội đã diễn ra Diễn đàn Đô thị Thông minh Tương lai 2026. Sự kiện do do Cục Chuyển đổi số quốc gia, Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số (VIDTI) phối hợp với Stamford Global Leadership Center (SGLC) tổ chức, dưới sự chỉ đạo và bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội.

Một trong những vấn đề trọng tâm được đặt ra tại Diễn đàn là đô thị sẽ vận hành như thế nào khi các tác nhân trí tuệ nhân tạo (AI Agents) có thể thay mặt con người thực hiện công việc, kết nối dịch vụ công, hỗ trợ doanh nghiệp và tương tác với các hệ thống đô thị?

Agent City - Xây dựng môi trường vận hành cho các tác nhân AI

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Giáo sư, Tiến sĩ Trương Xuân Lam, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam nhận định, nếu trước đây chúng ta nói nhiều về đô thị số, đô thị thông minh, thì hôm nay những khái niệm như AI City, AI-Native City, Agent City hay Smart Agent City bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều trong các cuộc thảo luận về tương lai đô thị.

Nếu đô thị số tập trung vào dữ liệu, kết nối hạ tầng và cung cấp dịch vụ trên nền tảng công nghệ thì đô thị thông minh thế hệ mới cần tiến xa hơn, hướng tới hình thành một hệ sinh thái đô thị sống, vận hành thông minh.

Theo ông Lam, AI có thể kết nối dữ liệu, điều phối nguồn lực, dự báo biến động, nguy cơ và tương tác trực tiếp, qua đó hỗ trợ nâng cao chất lượng sống. Tuy nhiên, các mô hình và giải pháp đô thị thông minh cần phù hợp với đặc thù kinh tế - xã hội Việt Nam, lấy trí tuệ kiến tạo đô thị, lấy công nghệ thúc đẩy phát triển và lấy con người làm trung tâm.

Trong tham luận "Agent City - Đô thị thông minh thế hệ AI-Native: Xu thế, đề xuất ý tưởng thí điểm," Tiến sĩ Bangdao Chen - Đồng sáng lập Tyr; Đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Blockchain, Đại học Oxford, đồng thời là thành viên Hội đồng Cố vấn Stamford Global Leadership Center đã giới thiệu tầm nhìn Agent City trong bối cảnh AI đang chuyển dịch từ những ứng dụng riêng lẻ sang hệ sinh thái các tác nhân có khả năng phối hợp thực hiện nhiệm vụ trong đời sống, doanh nghiệp và quản trị đô thị.

Cũng như một thành phố kết nối con người, tổ chức và dịch vụ thông qua những quy tắc chung, sự phát triển của các tác nhân AI đặt ra nhu cầu về một môi trường vận hành thống nhất. Khi AI ngày càng có thể thay mặt cá nhân xử lý công việc, hỗ trợ doanh nghiệp và tương tác với hệ thống của các tổ chức khác, những quy tắc về quyền hạn, trách nhiệm và an toàn trở nên thiết yếu.

Từ nhu cầu đó, Agent City mở ra một hướng tiếp cận mới cho đô thị thông minh: vượt ra ngoài việc sử dụng AI để phân tích dữ liệu hay hỗ trợ ra quyết định, tiến tới cho phép các tác nhân AI thực hiện công việc và phối hợp xuyên hệ thống một cách an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.

Theo Tiến sĩ Bangdao Chen, vấn đề không chỉ nằm ở những gì AI có thể làm, mà còn ở cách con người trao quyền và kiểm soát tác nhân AI khi chúng tham gia vào các hoạt động thực tế.

Sáng kiến Agent City xác định ba ưu tiên cốt lõi: bảo đảm chủ quyền dữ liệu và quyền tự chủ; an ninh trong vận hành tác nhân AI; và thu hẹp khoảng cách số. Xuyên suốt các ưu tiên này là nguyên tắc: AI không quản trị con người - con người quản lý và kiểm soát AI.

Theo đó, mỗi cá nhân và tổ chức giữ quyền kiểm soát đối với dữ liệu, quy tắc nội bộ và các tác nhân AI đại diện cho mình. Tác nhân có thể bị dừng lại trước khi thực hiện hành động vượt quá phạm vi được cho phép.

Khi cần truy cập hệ thống của một tổ chức khác, tác nhân phải đi qua cổng kiểm soát để xác minh danh tính, xác định chủ thể mà nó đại diện và chỉ được cấp những quyền cần thiết cho nhiệm vụ. Các quy tắc được thực thi trước khi hành động diễn ra.

Từ công bố sáng kiến đến đối thoại về năng lực, thể chế và cơ chế thí điểm Agent City tại Việt Nam

Tiếp nối sự kiện, phiên thảo luận "Agent City – Năng lực, Thể chế và Sandbox" tiếp tục đi sâu vào những điều kiện cần thiết để chuyển tầm nhìn thành các thử nghiệm khả thi tại Việt Nam.

Từ các nguyên tắc vừa được giới thiệu, cuộc thảo luận đặt ra câu hỏi trọng tâm: Việt Nam cần chuẩn bị gì về công nghệ, quản trị và hợp tác để có thể từng bước thí điểm Agent City?

Các diễn giả xem xét hành trình từ đô thị số, đô thị thông minh đến đô thị AI-Native, nơi tác nhân AI có thể phối hợp xử lý những nhiệm vụ cụ thể trong dịch vụ công, hoạt động doanh nghiệp và đời sống người dân.

Thảo luận tập trung vào hạ tầng công nghệ và bảo mật, quản lý dữ liệu, xác thực danh tính, phân quyền và kiểm soát hành động của tác nhân AI. Bên cạnh đó là vai trò của thể chế và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), nhằm tạo không gian kiểm chứng ứng dụng mới mà vẫn bảo đảm an toàn và trách nhiệm giải trình.

Các lĩnh vực có tiềm năng thí điểm được đề cập gồm tài chính, du lịch, bán lẻ, dịch vụ ăn uống, y tế và dịch vụ công đô thị. Để hiện thực hóa những ứng dụng này, các chuyên gia cũng nhấn mạnh nhu cầu về nguồn lực đầu tư, nhân lực và sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức nghiên cứu và cộng đồng.

Theo ông Timothy Ngo - đồng sáng lập kiêm CEO Iozera.ai Inc., bên cạnh đầu tư trung tâm dữ liệu và hạ tầng tính toán, cần chú trọng truyền thông minh bạch, đào tạo nhân lực và tạo sự đồng thuận của cộng đồng.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Ashish Arvind Thukral - đồng sáng lập kiêm CEO NeuGenM.ai, nhấn mạnh yêu cầu chuẩn hóa thông tin sản phẩm, dịch vụ để AI có thể nhận diện, đồng thời thiết lập các quy tắc an toàn cho giao dịch giữa những tác nhân AI.

Trong khi đó, bà Kaylene Wong - CEO John Ethans International, khuyến nghị doanh nghiệp bắt đầu từ những bài toán cụ thể, lựa chọn nhiệm vụ phù hợp để tự động hóa và xác định rõ trách nhiệm của con người trong quá trình vận hành.

Liên quan đến cơ chế thử nghiệm, Tiến sĩ Bangdao Chen đề xuất tăng cường mô phỏng, kiểm thử nhằm nhận diện rủi ro, kiểm chứng các biện pháp kiểm soát và hoàn thiện chính sách quản trị AI. Các chương trình sandbox cần bảo đảm sự giám sát của con người, trách nhiệm giải trình, đồng thời tạo điều kiện để người dân trực tiếp trải nghiệm và phản hồi.

Những trao đổi tại phiên thảo luận góp phần làm rõ các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, những điều kiện cần đáp ứng và các hướng hợp tác có thể xem xét cho giai đoạn thí điểm.

Cũng tại Diễn đàn, Sáng kiến Agent City (Thành phố Tác nhân AI) đã chính thức được công bố nhằm xây dựng một trong những môi trường quy mô lớn đầu tiên trên thế giới, nơi các tác nhân AI vận hành xuyên suốt các dịch vụ công và dịch vụ thương mại thực tế theo bộ quy tắc chung.

Đây cũng là sáng kiến giúp Việt Nam đi cùng với thế giới trong lĩnh vực AI nói chung và Agent City nói riêng. Các đối tác sáng lập Agent City kêu gọi sự tham gia của các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và cộng đồng nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình, thúc đẩy hợp tác và từng bước triển khai các chương trình thí điểm tại Việt Nam./.