Phát triển đô thị xanh, thông minh, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu cần trở thành yêu cầu xuyên suốt trong quy hoạch, đầu tư xây dựng và quản lý vận hành. Đặc biệt trước yêu cầu tăng trưởng cao, bền vững đòi hỏi đô thị phải thực sự trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế...

Với chủ đề “mô hình phát triển đô thị đóng góp cho tăng trưởng quốc gia”, Diễn đàn phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026 diễn ra vào ngày 6/11 đã tập trung vào ba nhóm vấn đề lớn. Đó là: quy hoạch và các mô hình phát triển đô thị mới; tăng cường khả năng chống chịu biến đổi khí hậu của đô thị; quản trị đô thị thông minh dựa trên dữ liệu. Đây là những vấn đề có mối quan hệ chặt chẽ, tác động trực tiếp đến chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của quá trình đô thị hóa

ĐÔ THỊ PHẢI THỰC SỰ TRỞ THÀNH ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG CỦA NỀN KINH TẾ

Ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó trưởng Ban Chính sách Chiến lược Trung ương, cho biết Đại hội XIV của Đảng đã xác định mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, phấn đấu tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2026- 2030 và những năm tiếp theo từ 10%/năm trở lên, gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Trong tiến trình đó, đô thị hóa và phát triển đô thị có vai trò đặc biệt quan trọng.

Sau 40 năm đổi mới, quá trình đô thị hóa và phát triển đô thị ở nước ta đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Chủ trương lớn của Đảng và thể chế phát triển đô thị ngày càng được hoàn thiện, tạo cơ sở chính trị quan trọng để đổi mới quy hoạch, tổ chức không gian phát triển và nâng cao chất lượng đô thị hóa.

Hệ thống đô thị phát triển về số lượng, quy mô và phạm vi phân bổ, từng bước hình thành các trung tâm và cực tăng trưởng. Hiện nay, cả nước có 910 đô thị, gồm 2 đô thị loại đặc biệt, 7 đô thị loại I và 901 đô thị loại II, III.

Phát triển bền vững đô thị Việt Nam trong thời kỳ mới đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức đan xen. Yêu cầu tăng trưởng cao, bền vững đòi hỏi đô thị phải thực sự trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế. Tiến trình đổi mới mô hình phát triển đất nước đòi hỏi hình thành các mô hình đô thị hiện đại, có năng suất cao và khả năng cạnh tranh quốc tế.

Kết cấu hạ tầng và chất lượng không gian đô thị từng bước được cải thiện, góp phần quan trọng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, thúc đẩy phát triển nông thôn và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền. Công tác quản lý và quản trị đô thị ngày càng có những chuyển biến tích cực.

Tuy nhiên, ông Tuấn cho rằng quá trình đô thị hóa và phát triển đô thị vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập. Chất lượng và hiệu quả đô thị hóa chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế. Chất lượng quy hoạch và hiệu quả tổ chức thực hiện quy hoạch còn hạn chế. Kết cấu hạ tầng đô thị còn thiếu đồng bộ. Năng lực quản trị và khả năng chống chịu của đô thị còn những điểm yếu…

Phát triển bền vững đô thị Việt Nam trong thời kỳ mới đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức đan xen. Yêu cầu tăng trưởng cao, bền vững đòi hỏi đô thị phải thực sự trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế. Tiến trình đổi mới mô hình phát triển đất nước đòi hỏi hình thành các mô hình đô thị hiện đại, có năng suất cao và khả năng cạnh tranh quốc tế.

Việc sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, cùng với biến đổi khí hậu và chuyển đổi số đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ quy hoạch và quản trị đô thị…

Từ thực tế đó, tại diễn đàn, ông Tuấn nhấn mạnh một số vấn đề trong đó có việc làm rõ vai trò của hệ thống đô thị trong thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số và đổi mới mô hình phát triển quốc gia; các mô hình phát triển đô thị mới, nâng cao chất lượng quy hoạch và hiệu quả tổ chức không gian phát triển.

Cùng với đó, tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, thúc đẩy phát triển đô thị xanh và bền vững. Cần đánh giá toàn diện tác động của thiên tai, ngập lụt, xâm nhập mặn, sạt lở và ô nhiễm môi trường đối với đô thị; tích hợp thích ứng biến đổi khí hậu trong quy hoạch, đầu tư và quản lý; phát triển hạ tầng xanh, hạ tầng có khả năng chống chịu và giao thông xanh. Các đô thị ven biển, vùng đồng bằng cần có giải pháp phù hợp với điều kiện tự nhiên, bảo vệ hệ sinh thái, nâng cao năng lực phòng ngừa và ứng phó với rủi ro. Ngoài ra, cần làm rõ cơ chế huy động nguồn lực, tiếp cận tài chính xanh và các công cụ quản lý rủi ro…

CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Tường Văn, Thứ trưởng Bộ Xây dựng, chỉ rõ mô hình phát triển đô thị trên thế giới đang có những chuyển đổi căn bản. Đô thị không còn chỉ là nơi tập trung dân cư, các hoạt động sản xuất, kinh doanh và công trình hạ tầng, mà ngày càng trở thành trung tâm của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nơi hình thành các ngành kinh tế mới và những động lực tăng trưởng mới.

Thực tiễn phát triển đô thị của nhiều quốc gia phát triển trên thế giới cho thấy, giá trị của đô thị không chỉ nằm ở quy mô diện tích, dân số hay công trình xây dựng, mà quan trọng hơn là chất lượng quy hoạch, hiệu quả quản trị, năng suất sử dụng các nguồn lực và khả năng tạo ra môi trường sống, làm việc thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, thực tiễn phát triển của Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh cho thấy, đổi mới mô hình phát triển đô thị không chỉ là thay đổi cấu trúc không gian, mà quan trọng hơn là tổ chức lại các hoạt động kinh tế, khai thác hiệu quả những lợi thế mới, nâng cao năng suất và tạo ra những động lực tăng trưởng có sức lan tỏa.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình phát triển đô thị ở nước ta vẫn còn không ít hạn chế. Tăng trưởng đô thị ở nhiều nơi còn phụ thuộc vào mở rộng không gian, khai thác đất đai và đầu tư xây dựng; hiệu quả sử dụng tài nguyên chưa cao; hạ tầng thiếu đồng bộ; tình trạng ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường và những bất cập trong quản trị đô thị vẫn đang đặt ra nhiều thách thức.

Yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn tới đòi hỏi hệ thống đô thị phải có sự chuyển đổi căn bản về mô hình phát triển. Vấn đề đặt ra không chỉ là chúng ta cần phát triển thêm bao nhiêu đô thị, mở rộng bao nhiêu không gian hay đầu tư thêm bao nhiêu công trình, mà quan trọng hơn là mỗi đô thị sẽ tạo ra những giá trị mới gì, đóng góp như thế nào vào năng suất, chất lượng tăng trưởng, sức cạnh tranh của nền kinh tế và chất lượng sống của người dân.

Trên cơ sở đó, ông nhấn mạnh 5 định hướng lớn trong đổi mới mô hình phát triển đô thị Việt Nam.

Thứ nhất, đổi mới tư duy phát triển đô thị, gắn với tái cấu trúc không gian kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng quốc gia. Cần chuyển mạnh từ phát triển đô thị theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu; từ tăng trưởng chủ yếu dựa vào đất đai, vốn đầu tư và mở rộng xây dựng sang tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Thứ hai, lấy chất lượng sống của người dân làm mục tiêu và thước đo của phát triển đô thị. Thành công của một mô hình đô thị không chỉ được đánh giá bằng quy mô kinh tế, tốc độ tăng trưởng hay diện mạo kiến trúc, mà phải được thể hiện qua chất lượng môi trường sống, khả năng tiếp cận nhà ở, giao thông công cộng, dịch vụ thiết yếu, không gian xanh và các cơ hội phát triển của người dân. Phát triển đô thị mới phải đồng thời quan tâm chỉnh trang, tái thiết đô thị hiện hữu, bảo tồn bản sắc văn hóa, bảo đảm công bằng xã hội và phát triển bao trùm.

Thứ ba, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nâng cao khả năng chống chịu của đô thị.

Phát triển đô thị xanh, thông minh và thích ứng với biến đổi khí hậu cần trở thành yêu cầu xuyên suốt trong quy hoạch, đầu tư xây dựng và quản lý vận hành. Cần kết hợp đồng bộ hạ tầng xanh, hạ tầng kỹ thuật, giao thông công cộng, sử dụng năng lượng hiệu quả và bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên.

Đồng thời, triển khai thực chất định hướng phát triển đô thị thông minh vừa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; ưu tiên xây dựng, kết nối và khai thác dữ liệu đô thị, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để nâng cao năng lực dự báo, điều hành và giải quyết các vấn đề đô thị.

Thứ tư, đổi mới phương thức quản trị đô thị phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Thứ năm, đổi mới cơ chế huy động và sử dụng nguồn lực cho phát triển đô thị.

Chia sẻ về đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị Việt Nam trong kỷ nguyên mới, ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị, cho biết trong những năm qua, hệ thống đô thị của Việt Nam đã không ngừng phát triển, khẳng định vai trò thế ở trong nước, cũng như khu vực và trên thế giới.

Trên cơ sở các quan điểm chỉ đạo Trung ương, quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn đã được ban hành và kế hoạch phát triển hệ thống đô thị của các địa phương, ông Thái nhấn mạnh các nhiệm vụ, giải pháp cần được triển khai thực hiện trong thời gian tới. Trong quá trình triển khai các nhóm nhiệm vụ, giải pháp ưu tiên, cần tiếp tục thực hiện ba trọng tâm cho giai đoạn từ nay đến năm 2030, gồm: Phát triển đô thị thông minh; phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu; cải tạo, tái thiết đô thị gắn với TOD.